در جهان عجز طاقت پیشگیگردن زنست
در جهان عجز طاقت پیشگیگردن زنست
شمع را از استقامت خون خود درگردنست
дар ҷаҳон ъаҷаз тоқат пишаги-гардан знаст
шамъ ро аз асатақомат хон худ дарагарданаст
ذوق عشرت میدهد اجزای جمعیت به باد
گر به دلتنگی بسازد غنچهٔ ماگلشنست
зуқ ъашарт мӣ-даҳад аҷазой ҷамаъит ба бод
гар ба далатанги басозд ғанача могалашанаст
هرکه رفت از خود به داغی تازهام ممتازکرد
آتش اینکاروانها جمله بر جان منست
ҳарака рафт аз худ ба доғи тоза-ам маматозакард
оташ ин-коравонаҳо ҷамала бар ҷон манаст
جنبشم از جا برد مشکل که همچون بیستون
پای خوابآلود من سنگ گران در دامنست
ҷанабашм аз ҷо бард машакал-ки ҳамачун бистун
пой хоб-олуд ман санг гарон дар доманаст
پیش پای خویش از غفلت نمیبینم چو شمع
گرچه برم عالم ازفیض ناگاهم روشنست
пиш пой хеш аз ғафалат нами-бинам чу шамъ
гарача барм олам азафиз ногоҳам рушанаст
بیریاضت ره به چشم خلق نتوان یافتن
دانه بعد از آرد گشتن قابل پرویزنست
бе-риозат ра ба чашм халқ натавон йофатан
дона баъад аз орд гаштан қобал паравайазнаст
سوختم صدرنگ تا یک داغ راحت دیدهام
پیکر افسردهام خاکستر صد گلخنست
сухатам садаранг то як доғ роҳат дида-ам
пикар афасарда-ам хокастар сад галханаст
همچنانکز شیر باشد پرورش اطفال را
شعلهها در پنبهٔ داغ دلم پروردنست
ҳамачанон-каз шир бошад парураш атафол ро
шаъала-ҳо дар панаба доғ дилам парураданаст
اشک مجنونم زبان درد من فهمیدنیست
در چکیدنها مژه تا دامنم یک شیونست
ашак маҷанунам-забон дард ман фаҳамидани-ст
дар чакиданаҳо мажа то доманам як шиванаст
مهر عشق از روی دلهاگر براندازد نقاب
باطن هر ذره از چندین تپش آبستنست
маҳар ишқ аз равай далаҳогар барондозд нқоб
ботан ҳар зара аз чандин тапаш обастанаст
هرقدر عریان شوم فال نقابی میزنم
چون شکست دل هجوم نالهام پیراهنست
ҳарақадар ъарион шум фол нқоби мӣ-занам
чун шакаст дил ҳаҷум нола-ам пироҳанаст
معنی سوزیست بیدل صورت آسایشم
جامهٔ احرام آتش پنبهٔ داغ منست
маъани сузи-ст бидел сурт осойашм
ҷома аҳаром оташ панаба доғ манаст
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- ناله
- فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
- شکست
- درهمشکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- داغ
- نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
- اشک
- قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
- عشق
- مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
- سنگ
- تختهسنگِ سخت؛ نمادِ سختی، جفا و گاه مستی.
- پای
- عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
- دیده
- چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
- عجز
- ناتوانی و درماندگی؛ فروتنیِ بنده در برابرِ حق.
- مژه
- موی پلکِ چشم؛ تیرِ نگاه و ابزارِ گریه و خونِ دل.