در باغ دل نهان بود از رفتگان نشانها
در باغ دل نهان بود از رفتگان نشانها
این آتش آگهی داد ما را ز کاروانها
дар боғ дил наҳон буд аз рафтагон нашон-ҳо
ин оташ огаҳи дод мо ро з коравон-ҳо
چندان که شمع کاهد با عافیت قرین است
بازار ما ندارد سودی به این زبانها
чандон ки шамъ коҳад бо ъофит қарин аст
бозор мо надорад суди ба ин забон-ҳо
تنگی ز بس فشردهست این عرصهٔ جدل را
میدان خزیده یکسر در خانهٔ کمانها
танги з бас фашарда-ст ин ъарса ҷадал ро
мидон хазида йакасар дар хона камон-ҳо
این وادی غرورست فهمیده بایدت رفت
در جاده است اینجا خواباندن سنانها
ин води ғарураст фаҳамида бойадат рафт
дар ҷода аст инҷо хобонадан санон-ҳо
جوش بهار جسم است آثار سختجانی
جوهر فکنده بیرون زین رنگ استخوانها
ҷуш бҳор ҷасам аст осор сахт-ҷони
ҷуҳар факанда бирун зин ранг асатахон-ҳо
پرواز تا جنون کرد گم شد سراغ راحت
بردیم با پر و بال خاشاک آشیانها
паравоз то ҷанун кард гам шуд сароғ роҳат
бардим бо пур ва бол хошок ошион-ҳо
تیغ غرور بشکن در کارگاه گردون
آتش زبانه دارد در گردش فسانها
тиғ ғарур башакан дар кораго гардун
оташ забона дорад дар гардаш фасон-ҳо
در بارگاه تعظیم اقبال بینیازیست
تمییز پا و سر نیست منظور آستانها
дар бораго таъазим ақабол бе-ниози-ст
тамийаз по ва сар нест маназур остон-ҳо
تقلید فقر نتوان در جاه پیش بردن
بحر از گهر چه نازد بر راحت کرانها
тақалид фақар натавон дар ҷо пиш бардан
баҳар аз гаҳар ча нозд бар роҳат карон-ҳо
جایی نمیتوان برد فریاد بیرواجی
کشتی شکست تاجر تا تخته شد دکانها
ҷойай нами-тавон бард фариод бе-равоҷи
кашти шакаст тоҷар то тахта шуд дакон-ҳо
پست و بلند بسیار دارد تردد جاه
همواریات رها کن بام است و نردبانها
паст ва баланд басиор дорад тардад ҷо
ҳамавори-ат раҳо кан бом аст ва нардабон-ҳо
پرواز وهم بیدل زین بیشتر چه باشد
بردهست گردش سر ما را به آسمانها
паравоз ваҳм бидел зин бишатар ча бошад
барда-ст гардаш сар мо ро ба осмон-ҳо
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پر
- شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبکباریِ روح.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- شکست
- درهمشکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- بهار
- فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
- بال
- پرِ پرواز؛ نمادِ اوجگرفتن و رهاییِ روح.
- خانه
- سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
- پرواز
- اوجگرفتن در هوا؛ نمادِ رهاییِ روح و آرزو.
- وهم
- پندار ناپایدار؛ ادراکی که یقین و حقیقت کامل نیست.
- تیغ
- شمشیر و لبهٔ تیز؛ نمادِ قهرِ معشوق و جراحتِ عشق.
- زبان
- عضوِ گفتار؛ ابزارِ بیان و گاه حجابِ معنای نهفته.