شوخی، بهار طبع چمنزاد میشود
شوخی، بهار طبع چمنزاد میشود
چندان که سرو قد کشد آزاد میشود
шухи, бҳор табаъ чаман-зод мӣ-шуд
чандон ки сару қад кашад озод мӣ-шуд
وضع جهان صفیر گرفتاری هم است
مرغ به دام ساخته صیاد میشود
вазаъ ҷаҳон сафир гарфатори ҳам аст
марағ ба дом сохта сиод мӣ-шуд
گردیست جسته ما و من از پردهٔ عدم
آخر خموشی این همه فریاد میشود
гарди-ст ҷаста мо ва ман аз парда ъадам
охар хамуши ин ҳама фариод мӣ-шуд
تا چند دل ز هم نگدازد فسون عشق
سندان هم آب از دم حداد میشود
то чанд дил з ҳам нагадозд фасун ишқ
сандон ҳам об аз дам ҳадод мӣ-шуд
فیض صفا ز صحبت پاکان طلبکنید
آهن ز سیم بیضهٔ فولاد میشود
физ сафо з саҳабат покон талаб-канид
оҳан з сим биза фулод мӣ-шуд
شب شد بنای شمع مهیای آتشست
پروانه کو که خانهاش آباد میشود
шаб шуд баной шамъ маҳиой оташаст
паравона ку ки хона-аш обод мӣ-шуд
تا عبرتی به فهم رسانی به عجز کوش
رنگ شکسته سیلی استاد میشود
то ъабарти ба фаҳам рсони ба ъаҷаз куш
ранг шакаста сили астод мӣ-шуд
نقاش یک جهان هوسم کرد لاغری
موی ضعیف خامهٔ بهزاد میشود
нқош як ҷаҳон ҳусам кард лоғари
мавай заъиф хома баҳазод мӣ-шуд
جام تغافلش چقدر دور ناز داشت
داد از فرامشی که مرا یاد میشود
ҷом тағофалаш чақадар дур ноз дошт
дод аз фаромаши ки маро йод мӣ-шуд
زین آتشی که عشق به جانم فکنده است
گر آب بگذرد ز سرم باد میشود
зин оташи ки ишқ ба ҷонам факанда аст
гар об багазард з сарам бод мӣ-шуд
وحدت ز خودفروشی تعداد کثرت است
یک بر یکی دگر زده هفتاد میشود
ваҳадат з ходафаруши таъадод касарт аст
як бар йки дагар зда ҳафтод мӣ-шуд
بیدل معانی تو چه اقبال داشتهست
چشم حسود بیت ترا صاد میشود
бидел маъони ту ча ақабол дошта-ст
чашм ҳасуд бит таро сод мӣ-шуд
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- ناز
- کرشمه و دلربایی؛ جلوهگریِ معشوق در برابرِ نیاز.
- بهار
- فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
- عشق
- مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
- خانه
- سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
- چمن
- سبزهزارِ خرّم؛ نمادِ بهار، باغ و جلوهگاهِ حسن.
- عجز
- ناتوانی و درماندگی؛ فروتنیِ بنده در برابرِ حق.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- دم
- نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.
- یاد
- بهخاطرآوردن؛ حضورِ معشوق در دل و ذکرِ پیوسته.
- پرده
- حجاب و پوشش؛ مانع آشکارشدن یا نشانه پنهانی راز.
- طلب
- جُستن و خواستن؛ کششِ سالک در پیِ حق و معشوق.