کیسه پرداز خیال شادی و غم رفتهای
کیسه پرداز خیال شادی و غم رفتهای
چون نفس چندانکه میآیی فراهم رفتهای
киса пардоз хаёл шоди ва ғам рафта-эй
чун нафас чандонака мӣ-ойай фароҳам рафта-эй
بیدماغی رخصت آگاهی خویشت نداد
کز چه محفل آمدی و از چه عالم رفتهای
бидамоғи рхаст огоҳи хойашт ндод
каз ча маҳафал омади ва аз ча олам рафта-эй
خواه گردون جلوهگر شو خواه دریا موج زن
هر چه باشی تا نهادی چشم برهم رفتهای
хо гардун ҷалуа-гар шу хо дарё мавҷ зн
ҳар ча боши то наҳоди чашм бараҳам рафта-эй
با همه لاف من و ما رو نهفتی در کفن
دعویت بیپرده شد آخر که ملزم رفتهای
бо ҳама лоф ман ва мо ру наҳафти дар кафан
даъавайт бе-парда шуд охар ки малазм рафта-эй
ای خیال آواره اکنون جای آرامت کجاست
از بهشت آخر تو هم با صلب آدم رفتهای
эй хаёл овора аканун ҷой оромат каҷост
аз бҳашт охар ту ҳам бо салаб одам рафта-эй
عیش و غم آن به که از تمییز آنکس بگذرد
تا بهشت آمد به یادت در جهنم رفتهای
ъиш ва ғам он ба-ки аз тамийаз он-кас багазард
то бҳашт омад ба йодат дар ҷаҳанам рафта-эй
آمدن فهم نشان تیر آفت بودن است
گر بدانی رفتهای در حصن محکم رفتهای
омадан фаҳам нашон тир офт будан аст
гар бдони рафта-эй дар ҳасан маҳакам рафта-эй
هیچکس در عرصهٔ وحشت گرو تاز تو نیست
تا عدم از عالم هستی به یکدم رفتهای
ҳичакас-дар ъарса вҳашт гару тоз ту нест
то ъадам аз олам ҳастӣ ба йакадам рафта-эй
سعی جولان تو یک سیر گریبان بود و بس
چون خط پرگار هر جا رفتهای خم رفتهای
саъи ҷавлон ту як сир гарибон буд ва бас
чун хт парагор ҳар ҷо рафта-эй хам рафта-эй
دوستان محمل به دوش اتفاق عبرتند
پیش و پس چون دست بر هم سوده با هم رفتهای
дустон маҳамал ба душ атафоқ ъабартанд
пиш ва пас чун-даст бар ҳам суда бо ҳам рафта-эй
قطع راه زندگی بیدل نمیخواهد تلاش
بیقدم زین انجمن چون شمع کم کم رفتهای
қатаъ ро зандаги бидел нами-хоҳад талош
бе-қадам зин анаҷаман чун шамъ кам кам рафта-эй
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- موج
- برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- خط
- موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- راه
- مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
- قدم
- پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.
- جلوه
- آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
- سیر
- گشت و سفر؛ سلوک و سیرِ معنویِ جان در راهِ حق.
- خم
- خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.