گر به گردون میکشی گردن و گر در سجدهای
گر به گردون میکشی گردن و گر در سجدهای
از تو تا گل کرده است اللهاکبر سجدهای
гар ба-гардун мӣ-каши гардан ва гар дар саҷада-эй
аз ту то гул карда аст алала-акабар саҷада-эй
خم چرا باید شدن باری اگر بر دوش نیست
زندگی دارد بلایی کاین قدر در سجدهای
хам чаро бойд шадан бори агар бар душ нест
зандаги дорад балойай койан қадар дар саҷада-эй
هرزه بر خود چیدهای ای محو اسباب غرور
یکسر مو گر ز و هم آیی فروتر سجدهای
ҳарза бар худ чида-эй эй маҳу асабоб ғарур
йакасар му гар з ва ҳам ойай фарутар саҷада-эй
همچو اشکم مایل آن آستان اما چه سود
عشق میگوید ادب کن جبههٔ تر سجدهای
ҳамачу ашакам мойал он остон амо ча суд
ишқ мӣ-гавайд адаб кан ҷабҳа тар саҷада-эй
بر در دل چون نفس بوسی نشست ای نفس داغ
زحمت این آستانی بسکه لنگر سجدهای
бар дар дил чун нафас буси нашаст эй нафас доғ
заҳамат ин остони басака лангар саҷада-эй
هر طرف لبیک و ناقوس از تو بیتاب خروش
ای گزند کعبه و دیر از چه نشتر سجدهای
ҳар тарф лабик ва ноқус аз ту битоб харуш
эй-газнад каъаба ва дир аз ча наштар саҷада-эй
جرات پرواز خاکت را به گردون بردهاست
ورنه هرگه میکشی سر در ته پر سجدهای
ҷарот паравоз хокт ро ба-гардун барда-аст
варна ҳарага мӣ-каши сар дар та пур саҷада-эй
سرکشی چون شمع، شبگیر غروری بیش نیست
میرسی تا صبحدم جایی که یکسر سجدهای
саракаши чун шамъ, шабагир ғарури биш нест
мӣ-рси то сабҳадам ҷойай ки йакасар саҷада-эй
گر خم اندیشهات بیدل گریبانی کند
میشود روشن که خود محرابی و در سجدهای
гар хам андиша-ат бидел гарибони канд
мӣ-шуд рушан-ки худ маҳароби ва дар саҷада-эй
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- پر
- شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبکباریِ روح.
- داغ
- نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
- عشق
- مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
- پرواز
- اوجگرفتن در هوا؛ نمادِ رهاییِ روح و آرزو.
- خم
- خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
- زندگی
- حیات و بودن؛ فرصتِ گذرا و میدانِ آزمونِ جان.
- محو
- زدوده و ناپدیدشدن؛ کنایه از فنا و استغراق در حقیقت.
- ادب
- حرمت و آیینِ رفتار؛ نمادِ خاموشی و فروتنیِ سالک.
- روشن
- تابناک و آشکار؛ نمادِ آگاهی و تجلیِ معنا.
- قدر
- ارزش و منزلت؛ نمادِ قدرشناسیِ گوهرِ نهان.
- اسباب
- ابزار و وسایل؛ کنایه از سامانِ دنیا و علّتِ گرفتاری.
- غرور
- خودبینی و نخوت؛ نزدِ بیدل پردهٔ پندارِ خودی و حجابِ راه.