ای عدمپرورده لاف هستیات جای حیاست
ای عدمپرورده لاف هستیات جای حیاست
بینشانی را نشان فهمیدهای تیرت خطاست
эй ъадам-парурда лоф ҳастӣ-ат ҷой ҳиост
бе-нашони ро нашон фаҳамида-эй тирт хтост
سایه را وهم بقا در عجز خوابانیده است
ورنه یک گام از خودت آنسو جهان کبریاست
сойа ро ваҳм бақо дар ъаҷаз хобонида аст
варна як гом аз хо-дат он-су ҷаҳон кабариост
شبنم این باغ مژگانی ندارد در نظر
گر تو برخیزی ز خود برخاستنهایت عصاست
шабанам ин боғ мажагони надорад дар назар
гар ту бархизи з худ бархосатан-ҳойт ъасост
بیخمیدن از زمین نتوان گهر برداشتن
آنچه بردارد دلت زین خاکدان قد دوتاست
бе-хамидан аз замин натавон гаҳар бардошатан
онача бардорд далат зин хокадон қад дутост
نقص بیناییست کسب عبرت از احوال مرگ
چشم اگر باشد غبار زندگی هم توتیاست
нақас бинойай-ст касаб ъабарт аз аҳавол мараг
чашм агар бошад ғубор зандаги ҳам тутиост
خودسریها از مقام امن دور افتادن است
ناله تا انداز شوخی میکند از دل جداست
ходасари-ҳо аз мақом аман дур афтодан аст
нола то андоз шухи мекунад аз дил ҷадост
جز فنا صورت نبندد اعتبار زندگی
گو بنالد یا به خود پیچد نفس جزو هواست
ҷуз-фано сурт набандад аъатабор зандаги
гу банолд йо ба худ пичад нафас ҷазу ҳавост
خیرها را جلوهٔ شر میدهد چرخ دورنگ
پشت کاغذ در نظر چپ مینماید نقش راست
хираҳо ро ҷалуа шар мӣ-даҳад чарх дуранг
пашт коғаз дар назар чап мӣ-намойд нақш рост
بس که تنگی کرد جا بر خوان انعام فلک
میهمانان هوس را خوردن پهلو غذاست
бас ки танги кард ҷо бар хон анаъом фалак
миҳамонон ҳус ро хурадан паҳалу ғазост
اوج دولت سفلهطبعان را دو روزی بیش نیست
خاک اگر امروز بر چرخ است فردا زیر پاست
аваҷ дулат сафала-табаъон ро ду рузи биш нест
хок агар амаруз бар чарх аст фардо зир пост
نازنینان فارغ از آرایش مشاطهاند
حسن معنی را همان رنگینی معنی حناست
нознинон форағ аз оройаш машота-анд
ҳасан маъани ро ҳамон рангини маъани ҳаност
حرف سردی کوه تمکین را ز جا برمیکند
از نسیمی خانهٔ بیتابی دریا به پاست
ҳарф сарди куа тамакин ро з ҷо барми-канд
аз насими хона бе-тоби дарё ба пост
عجز طاقت سد راه رفتن از خویشم نشد
بیدل از واماندگی سر تا به پای شمع پاست
ъаҷаз тоқат сад ро рафтан аз хойашм нашад
бидел аз вомонадаги сар то ба пой шамъ-пост
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- ناله
- فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- سایه
- اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کمرنگ.
- خانه
- سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
- پای
- عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
- وهم
- پندار ناپایدار؛ ادراکی که یقین و حقیقت کامل نیست.