دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2673

غبارم می‌کشد محمل به دوش نالهٔ دردی

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه ردیدشواری میانه

که از وحشت نگیرد دامن اندیشه‌اش گردی

به توفان تماشای که از خود رفته‌ام یارب‌؟

که گردم می‌دهد یاد از نگاه جلوه پروردی

خرد را در مقام هوش تسلیم جنون کردم

به حال خوبش هم باز آمدن دارد ره مردی

تماشای سواد عافیت برده‌ست از خویشم

مگر مژگان بهم آردکسی تا من کنم گردی

درین غفلت‌سرا از یاس بردم فیض آگاهی

گلاب افشاند همچون صبح بر رویم دم سردی

جرس آتش زنم دود سپندی پرفشان سازم

به دوشم تا به کی محمل‌کشد فریاد بیدردی

چسان با صفحهٔ افلاک سازد نقش آزادم

غبارم دامن مژگان نگیرد چون نگه فردی

شبستان جسد پاس از دل بیدار می‌خواهد

جهانی خفته است اینجا و پیدا نیست شبگردی

بجستیم آخر از قید طلسم نارساییها

شکست بال قدرت گشت بر ما چنح مردی

ز بس چون شمع بیدل با شکست رنگ درجوشم

ز هر عضوم توان کرد انتخاب چهرهٔ زردی

مفاهیمِ این غزل

چشم / نگاه آتش / شمع دامن / گریبان محمل رنگ / بی‌رنگی شکست

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
نقش: تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
ناله: فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
شکست: درهم‌شکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
دامن: کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دست‌آویز.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
جنون: دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
آتش: شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
مژگان: موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
دم: نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.
یاد: به‌خاطرآوردن؛ حضورِ معشوق در دل و ذکرِ پیوسته.
جلوه: آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
نگاه: نگریستن؛ تجلیِ معشوق و سرچشمهٔ شور و گرفتاری.

غزل‌های مرتبط

غزل 2674
نیاز جلوه دارم حیرت غزل 505
از بس قماش دامن دلدا غزل 2378
نه لفظ از پرده می‌جو غزل 574
دوستان ظلمی به حال ن غزل 2446
در این محفل ندارد یم غزل 2263
ز صد ابرام بیش است ا

خوانش و منبع در گنجور ↗