نفس را شور دل از عافیت بیگانهای دارد
نفس را شور دل از عافیت بیگانهای دارد
ز راحت دم مزن زنجیر ما دیوانهای دارد
нафас ро шур дил аз ъофит бигона-эй дорад
з роҳат дам мазн занҷири мо дивона-эй дорад
غبارم در عدم هم میتپد گرد سر نازی
چراغم خامش است اما پر پروانهای دارد
ғаборм дар ъадам ҳам мӣ-тапад гард сар нози
чароғам хомаш аст амо пур паравона-эй дорад
تعلق باعث جمعیت است اجزای امکان را
قفس در عالم آشفتهبالی شانهای دارد
таъалқ боъас ҷамаъит аст аҷазой амакон ро
қафас дар олам ошафта-боли шона-эй дорад
چه سوداها که شورش نیست در مغز تهیدستان
جنونگنج است و وضع مفلسی ویرانهای دارد
ча-судоҳо ки-шураш нест дар мағаз таҳи-дастон
ҷанун-ганҷ аст ва вазаъ мафаласи вайрона-эй дорад
نفس یکدم ز فکر چارهٔ دل برنمیآید
کلید از قفل غافل نیست تا دندانهای دارد
нафас йакадам з факар чора дил барнами-ойд
калид аз қафал ғофал нест то дандона-эй дорад
مدان کار کمی با زحمت هستی بسر بردن
ز خود نگذشتن اینجا همت مردانهای دارد
мадон-кор ками бо заҳамат ҳастӣ басар бардан
з худ нагазаштан инҷо ҳамат мардона-эй дорад
اگر منعم به دور ساغر اقبال مینازد
گدا هم در به در گردیدنش پیمانهای دارد
агар манаъам ба дур соғар ақабол мӣ-нозд
гадо ҳам дар ба-дарагардиданаш пимона-эй дорад
به گردون نیسوار کهکشان باشی چه فخر است این
تلاش اوج جاهت بازی طفلانهای دارد
ба-гардун ни-савор каҳакашон боши ча фахар аст ин
талош аваҷ ҷоҳат бози тафалона-эй дорад
تو شمع محفلی تاکی نخواهی چشم پوشیدن
برای خواب نازت هرکه هست افسانهای دارد
ту шамъ-маҳафали токи нхоҳи чашм пушидан
барой хоб нозат ҳарака ҳаст афасона-эй дорад
غم نامحرمی بیتاب دارد کعبهجویان را
وگرنه حلقهٔ بیرون در هم خانهای دارد
ғам номаҳарми битоб дорад каъаба-ҷавайон ро
вагарна ҳалқа бирун дар ҳам хона-эй дорад
قناعت مفت جمعیت دو روزی صبرکن بیدل
جهان دام است اگر آبی ندارد دانهای دارد
қаноъат мафт ҷамаъит ду рузи сабаракан бидел
ҷаҳон дом аст агар оби надорад дона-эй дорад
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پر
- شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبکباریِ روح.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- خانه
- سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
- گرد
- غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- غافل
- بیخبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
- دم
- نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.
- خواب
- خفتن و رؤیا؛ نشانهٔ غفلت در برابرِ بیداریِ دل.