جز ستم بر دل ناکام نکردهست نفس
جز ستم بر دل ناکام نکردهست نفس
خون شد آیینه و آرام نکردهست نفس
ҷуз сатам бар дил ноком накарда-ст нафас
хон шуд оина ва ором накарда-ст нафас
یک نگینوار در این کوه چه سنگ و چه عقیق
نتوان یافت که بدنام نکردهست نفس
як нгин-вор дар ин-куа ча санг ва ча ъақиқ
натавон йофт ки баданом накарда-ст нафас
زندگی سیر بهارست چه پست و چه بلند
این هوا وقف لب بام نکردهست نفس
зандаги сир бҳораст ча паст ва ча баланд
ин ҳаво вақаф лаб бом накарда-ст нафас
زین قدر هستی مینا شکن وهم حباب
بادهای نیست که در جام نکردهست نفس
зин қадар ҳастӣ мино шакан ваҳм ҳабоб
бода-эй нест ки дар ҷом накарда-ст нафас
فرصت چیدن و واچیدن خلق اینهمه نیست
کار ما بیخبران خام نکردهست نفس
фарсат чидан ва вочидан халқ айанаҳама нест
кор мо бе-хабарон хом накарда-ст нафас
تابع ضبط عنان نیست جنونتازی شوق
تا می از شیشه گران وام نکردهست نفس
тобаъ забат ъанон нест ҷанун-този шуқ
то мӣ аз шиша-гарон вом накарда-ст нафас
رفت آیینه و هنگامهٔ زنگار بجاست
صبح ما را چقدر شام نکردهست نفس
рафт оина ва ҳангома зангор баҷост
субҳ мо ро чақадар шом накарда-ст нафас
غیر فرصت که در این بزم نوای عنقاست
مژدهای نیست که پیغام نکردهست نفس
ғир фарсат-ки дар ин базм навой ъанқост
мажада-эй нест-ки пиғом накарда-ст нафас
که شود غیر عدم ضامن جمعیت ما
خویش را نیز به خود رام نکردهست نفس
ки шуд ғир ъадам зоман ҷамаъит мо
хеш ро низ ба худ ром накарда-ст нафас
معنی اینجا همه لفظ است، مضامین همه خط
آن چه عنقاست که در دام نکردهست نفس
маъани инҷо ҳама лафаз аст, мазомин ҳама хт
он ча ъанқост-ки дар дом накарда-ст нафас
هر دو عالم به غبار در دل یافتهاند
بیدل اینجا عبث ابرام نکردهست نفس
ҳар ду олам ба ғубор дар дил йофта-анд
бидел инҷо ъабас абаром накарда-ст нафас
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- صبح
- آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- سنگ
- تختهسنگِ سخت؛ نمادِ سختی، جفا و گاه مستی.
- لب
- کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
- خط
- موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
- وهم
- پندار ناپایدار؛ ادراکی که یقین و حقیقت کامل نیست.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- فرصت
- مجال کوتاه انجام کار؛ در شعر غالبا لحظه گذرای عمر.
- شوق
- اشتیاقِ سوزان؛ کششِ پرشورِ دل بهسوی معشوق و وصال.