→ دیوانِ بیدل دهلوی

جمعیت

187 بیت · 188 مصراع · 173 غزل

تعریف

jameiyat

جمعیت در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با جمعیت شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: گردآمدگی و یکدلی؛ نمادِ آرامشِ خاطر و تمرکزِ پریشانی‌زدوده. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 188 مصراع، 187 بیت و 173 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: جمعیت (188). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    در خموشی یک قلم آوازهٔ جمعیت است / غنچه را پاس نفس شیرازهٔ جمعیت است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ازهٔجمعیتاست
    شناسه
    bayt 5,159 · ganjoor 41,090
  2. 2
    عافیت چشم ز جمعیت اسباب مدار / هرقدر ساغر و میناست خمار است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اراستاینجا
    شناسه
    bayt 178 · ganjoor 40,648
  3. 3
    ترشرویی ندارد یمن جمعیت در این محفل / چو شیر این سرکه‌ات از یکدگر خواهد برید اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یداینجا
    شناسه
    bayt 217 · ganjoor 40,651
  4. 4
    پریشان است از بی‌التفاتی‌، سبحهٔ الفت / ز دل بستن مگر جمعیت باران شود پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انشودپیدا
    شناسه
    bayt 312 · ganjoor 40,659
  5. 5
    به رنگ غنچه سودای خطت پیچیده دلها را / رگ گل رشتهٔ شیرازه شد جمعیت ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 367 · ganjoor 40,664
  6. 6
    تجاهل، چون حباب از فهم هستی مفت جمعیت / تو می‌آیی برون زنهار مشکاف این معما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 423 · ganjoor 40,668
  7. 7
    نفس آشفته می‌دارد چو گل جمعیت ما را / پریشان می‌نویسد کلک موج احوال دریا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 464 · ganjoor 40,673
  8. 8
    زنهار به جمعیت دل غره مباشید / آسودگی از بحر جداکردگهر را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ررا
    شناسه
    bayt 878 · ganjoor 40,712
  9. 9
    آن راکه نفس مایهٔ جمعیت روزی‌ست / چون مار نباید همه پاکرد شکم را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    مرا
    شناسه
    bayt 1,190 · ganjoor 40,740
  10. 10
    غافل از جمعیت‌کنج قناعت نیستم / کشتی درویشم این پایاب می‌باید مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابمیبایدمرا
    شناسه
    bayt 1,308 · ganjoor 40,751
  11. 11
    تا ز غفلت وارهی در فکرِ جمعیت مباش / تهمت خواب است مژگان بهم پیوسته را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ستهرا
    شناسه
    bayt 1,726 · ganjoor 40,787
  12. 12
    از ره تقلید نتوان بهرة عزت‌گرفت / نشئهٔ جمعیت‌گوهر نباشد ژاله را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    الهرا
    شناسه
    bayt 1,786 · ganjoor 40,793
  13. 13
    کسی را می‌رسد جمعیت معنی‌که چون‌کلکم / به خاموشی ادا سازد سخنهای زبانی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,892 · ganjoor 40,802
  14. 14
    چون مردمک‌، آیینهٔ جمعیت نوریم / در دایرهٔ صبح نشسته‌ست شب ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    بما
    شناسه
    bayt 2,042 · ganjoor 40,816
  15. 15
    ز گفت‌وگو نیامد صیدِ جمعیت به بند ما / مگر از سعیِ خاموشی نفس‌گیرد کمند ما
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ندما
    شناسه
    bayt 2,106 · ganjoor 40,822
  16. 16
    نسخهٔ جمعیت‌دل‌گر به‌این آشفتگی‌ست / نیست ممکن لب به هم آوردن ازتقریر ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرما
    شناسه
    bayt 2,218 · ganjoor 40,831
  17. 17
    بیدلِ آشفتهٔ ما بوی جمعیت نبرد / تا به‌ کی در حلقهٔ زلف پریشان شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,314 · ganjoor 40,839
  18. 18
    جمعیت دل است مدارای‌کفر هم / چون سبحه‌کوچه داد به زنار، دین ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینما
    شناسه
    bayt 2,732 · ganjoor 40,877
  19. 19
    از غنچه ورقهای‌گلم در نظر آمد / ‌دل‌سوخت‌به جمعیت‌ازخویش جداها
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اها
    شناسه
    bayt 3,082 · ganjoor 40,910
  20. 20
    عالمی بالیده است از دستگاه خودسری / نشتری می‌خواهد این جمعیت آماس‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اسها
    شناسه
    bayt 3,248 · ganjoor 40,924
  21. 21
    تلاش مقصدت برد از نظر سامان جمعیت / به‌ کشتی چون‌ عنان دادی رم‌ آهوست ساحل‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لها
    شناسه
    bayt 3,272 · ganjoor 40,927
  22. 22
    تا دل به گره بستیم با حرص نپیوستیم / جمعیّت گوهر ریخت آب رخ توفان‌ها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    انها
    شناسه
    bayt 3,400 · ganjoor 40,938
  23. 23
    بیدل به چه جمعیت چون شمع ببالد کس / سرتکمه برون افکند از بند گریبان‌ها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    انها
    شناسه
    bayt 3,403 · ganjoor 40,938
  24. 24
    این عالم‌ اندوه‌ است یاران‌ طرب اینجا نیست / جمعیت اگر خواهی پیشانی و زانوها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    وها
    شناسه
    bayt 3,497 · ganjoor 40,946
  25. 25
    نفس دزدیدنم شد باعث جمعیت خاطر / به دام افتاد صید مطلبم از دام چینی‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینیها
    شناسه
    bayt 3,592 · ganjoor 40,956
  26. 26
    مباش ای غنچهٔ اوراق گل مغرور جمعیت / که این پیوستگی‌ها در بغل دارد جدایی‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اییها
    شناسه
    bayt 3,605 · ganjoor 40,957
  27. 27
    زندگی در قدر جمعیت نفهمیدن‌گذشت / ای شعورت دورباش عافیت لختی بخواب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,761 · ganjoor 40,971
  28. 28
    تا قناعت رشته‌دارگوهر جمعیت است / خاک بر جا ماندهٔ من آبرو دارد خطاب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,840 · ganjoor 40,978
  29. 29
    یک‌ گهر دل در گره بند و محیط ناز باش / اینقدر می‌خواهد از جمعیت اسباب آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اباب
    شناسه
    bayt 3,871 · ganjoor 40,980
  30. 30
    اجزای دهر تشنهٔ جمعیت دل است / هر قطره راست حسرت سعی‌گهر در آب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ردراب
    شناسه
    bayt 4,071 · ganjoor 40,997

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه