نمیگویم به گردون سیر کن یا بر هوا بنگر
نمیگویم به گردون سیر کن یا بر هوا بنگر
نگاهی کردهای گل تا توانی پیش پا بنگر
нами-гавайам ба гардун сир кан йо бар ҳаво бангар
нгоҳи карда-эй гул то тавони пиш по бангар
به پرواز هوا تا کی عروج آهستگی غفلت
حضیض قدر جاه از سایهٔ بال هما بنگر
ба паравоз ҳаво то ки ъаруҷ оҳастаги ғафалат
ҳазиз қадар ҷо аз сойа бол ҳамо бангар
نگردی از گرانیهای بار زندگی غافل
به عبرت آشنا کن دیده و قد دوتا بنگر
нгарди аз гарони-ҳой бор зандаги ғофал
ба ъабарт ошано кан дида ва қад дуто бангар
تو ای زاهد مکن چندین جفا در حق بینایی
برآ از خلوت و کیفیت صنع خدا بنگر
ту эй зоҳад макан чандин ҷафо дар ҳақ бинойай
баро аз халут ва кифит санаъ хадо бангар
حباب بی سر و پایت پیامی دارد از دریا
که ای غافل زمانی خویش را از ما جدا بنگر
ҳабоб би сар ва пойт пиоми дорад аз дарё
ки эй ғофал змони хеш ро аз мо ҷадо бангар
چو نی از ناتوانی نالهها در لب گره دارم
نفس کن صرف امداد من و عرض نوا بنگر
чу ни аз нотавони нола-ҳо дар лаб гара дорм
нафас-кан сарф амадод ман ва ъарз наво бангар
در این گلزار هر سو شبنمی بر خاک میغلتد
به حال خندهٔ گل گریهها دارد هوا بنگر
дар ин галазор ҳар су шабанами бар хок мӣ-ғалатад
ба ҳол ханда гул гариа-ҳо дорад ҳаво бангар
خرام سیل در ویرانهها دارد تماشایی
ز رفتارت قیامت میرود بر دل بیا بنگر
харом сил дар вайрона-ҳо дорад тамошойай
з рафторт қиёмат мӣ-руд бар дил био бангар
جبینی سود و رنگ تهمت خون بست بر پایت
به آیین ادب گستاخی رنگ حنا بنگر
ҷабини суд ва ранг таҳамат хон баст бар пойт
ба ойайан адаб гастохи ранг ҳано бангар
به انصاف حیا تا پردهٔ روی حسد بندی
به آن چشمی که خود را دیده باشی سوی ما بنگر
ба анасоф ҳио то парда равай ҳасад банди
ба он-чашми ки худ ро дида боши савай мо бангар
ز ساز رفتن است آماده همچون شمع اجزایت
سراپای خود ای غافل به چشم نقش پا بنگر
з соз рафтан аст омода ҳамачун шамъ аҷазойт
саропой худ эй ғофал ба чашм нақш по бангар
اثرهای مروت از سیهچشمان مجو بیدل
وفا کن پیشه و زین قوم آیین جفا بنگر
асараҳой марут аз сиа-чашмон маҷу бидел
вафо кан пиша ва зин қум-ойайан ҷафо бангар
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- ناله
- فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- ساز
- آلتِ نوازندگی؛ نمادِ همآهنگی و نوای درون.
- بال
- پرِ پرواز؛ نمادِ اوجگرفتن و رهاییِ روح.
- سایه
- اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کمرنگ.
- لب
- کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
- پرواز
- اوجگرفتن در هوا؛ نمادِ رهاییِ روح و آرزو.