دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2802

چو چینی شدم محو نازک ادایی

وزن فعولن فعولن فعولن فعولن (متقارب مثمن سالم)قافیه اییدشواری دشوار

ز مو خط کشیدم به شهرت نوایی

فغان داغ دل شد ز بی دست و پایی

فسرد آتشم ای تپیدن‌کجایی

به آن اوج اقبالم از بی کسی ها

که دارد مگس بر سر من همایی

پر افشان شوقم خروشی‌ست طوقم

گرفتارم اما بقدر رهایی

کباب وصالم خرابست حالم

ز غم چون ننالم فغان از جدایی

نشد آخر از خون صید ضعیفم

سر انگشت پیکان تیرت حنایی

تری نیست در چشمهٔ زندگانی

ز خجلت نم جبهه دارم‌گدایی

فنا ساز دیدارکرد از غبارم

نگه شد سراپایم از سرمه‌سایی

تکلف مکن سازتقلید عنقا

ز عالم برآتا به رنگم برآیی

ببالد هوس در دل ساده لوحان

کند عکس در آینه خودنمایی

درین کارگاه هلاکت تماشا

چه بافد شب و روز جز کربلایی

نه آهنگ شوقی نه پرواز ذوقی

به بیکاری‌ام گشت بیمدعایی

هوایی نشد دستگیر غبارم

زمینم فرو برد از بیعصایی

به ساز خموشی شدم شهره بیدل

دو بالا زد آهنگم از بینوایی

مفاهیمِ این غزل

ساز / آهنگ آیینه پر / بال / پرواز دل / قلب سر / سودا شب / سحر

تلمیحاتِ این غزل

عنقا

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
دست: اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
هوس: آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
ساز: آلتِ نوازندگی؛ نمادِ هم‌آهنگی و نوای درون.
داغ: نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
پرواز: اوج‌گرفتن در هوا؛ نمادِ رهاییِ روح و آرزو.
خط: موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
نگه: نگاه و نظر؛ تجلیِ معشوق و سرچشمهٔ شور و گرفتاری.
غم: اندوه؛ سرمایهٔ دلِ عاشق و همدمِ شب‌های تنهایی.
محو: زدوده و ناپدیدشدن؛ کنایه از فنا و استغراق در حقیقت.
شب: تاریکیِ شبانه؛ نمادِ هجران، راز و خلوتِ سالک.

غزل‌های مرتبط

غزل 2505
رهت سنگی ندارد ای شر غزل 2479
پریشان کرد چون خاموش غزل 1893
بر خود از ساز شکفتن غزل 1382
برای خاطرم غم آفریدن غزل 243
بی‌ربشه سوخت مزرع آه غزل 162
با بد و نیک است یک ر

خوانش و منبع در گنجور ↗