چون شمع تا چکیدن اشکست ساز من
چون شمع تا چکیدن اشکست ساز من
هستی خطیست و قف جبینگداز من
чун шамъ то чакидан ашак-ст соз ман
ҳастӣ хти-ст ва қаф ҷабин-гадоз ман
دامن به چین شکست ز نومیدی رسا
دستی در آستین به هر سو دراز من
доман ба чин шакаст з нумиди рсо
дасти дар остин ба ҳар су дароз ман
آخر تلاش لغزش پا دامنم کشید
هموار شد خیال نشیب و فراز من
охар талош лағазаш по доманам-кашид
ҳамавор шуд хаёл нашиб ва фароз ман
برخاستم ز خاک و نشستم همان به خاک
دیگر مجو قیام و قعود از نماز من
бархосатам з хок ва нашастам ҳамон ба хок
дигар маҷу қиом ва қаъуд аз намоз ман
چون شمع در ادبگه همواری زبان
برهم زدم لبی که همان بود گاز من
чун шамъ дар адабага ҳамавори забон
бараҳам задам лаби-ки ҳамон буд гоз ман
تا در زبان خامهٔ حیرت بیان شقی است
خالیست در بساط سخن جای ناز من
то дар забон хома ҳайрат бион шақи аст
холи-ст дар басот сахан ҷой ноз ман
وحشت غبار عمر ندانم کجا رسید
مقصد گداز قافلهٔ برق تاز من
вҳашт ғубор умр ндонам-каҷо рсид
мақасад гадоз қофала барақ тоз ман
مینا شکسته در سر ره گریه میکند
چون طفل اشک آبلهٔ خاکباز من
мино шакаста дар сар ра-гариа мекунад
чун тафал ашак обала хокабоз ман
زبن فطرتی که ننگ خیالات آگهیست
دشوار شد چو فهم حقیقت مجاز من
забан фтарти-ки нанг хиолот огаҳи-ст
дашавор шуд чу фаҳам ҳақиқат маҷоз ман
دارم چو حلقه عهدهٔ نامحرمی به دوش
بیرون در نشاند مرا پاس راز من
дорм чу ҳалқа ъаҳада номаҳарми ба душ
бирун дар нашонд маро пос роз ман
سعی جبین عرق شد ومحروم سجده ماند
بیدل در آب ریخت خجالت نیاز من
саъи ҷабин ъарақ шуд вамаҳарум саҷада монд
бидел дар об рихт хаҷолат ниоз ман
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- شکست
- درهمشکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- دامن
- کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دستآویز.
- ساز
- آلتِ نوازندگی؛ نمادِ همآهنگی و نوای درون.
- ناز
- کرشمه و دلربایی؛ جلوهگریِ معشوق در برابرِ نیاز.
- اشک
- قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
- حیرت
- سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمیماند.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- عرق
- تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
- زبان
- عضوِ گفتار؛ ابزارِ بیان و گاه حجابِ معنای نهفته.