دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1960

صورت خود ز تو نشناخته‌ام

وزن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)قافیه اختهامدشواری دشوارتر

اینقدر آینه پرداخته‌ام

گر فروغی‌ست درین تیره بساط

رنگ شمعی‌ست که من باخته‌ام

رم آهو به غبارم نرسد

در قفای نگهی تاخته‌ام

دوری یار و صبوری ستم است

آبم از شرم که نگداخته‌ام

داغ تحقیق به تقلیدم سوخت

کاش پروانه شود فاخته‌ام

برده‌ام بر فلک افسانهٔ لاف

صبح خیز از نفس ساخته‌ام

شرم حیرت مژه خواباندن داشت

تیغها سر به نیام آخته‌ام

فرصت ناز حباب آنهمه نیست

سر به بی‌گردنی افراخته‌ام

هستی از خویش گذشتن دارد

یک دو دم با سر پل ساخته‌ام

بیدل این بار که بر دوش من است

مژه تا خم شود انداخته‌ام

مفاهیمِ این غزل

نفس / دم سر / سودا نفس شرم / حیا آیینه آتش / شمع

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
هستی: وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
داغ: نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
حیرت: سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمی‌ماند.
دم: نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.
شرم: حیا و آزرم؛ پروای درونی در برابرِ معشوق و حق.
مژه: موی پلکِ چشم؛ تیرِ نگاه و ابزارِ گریه و خونِ دل.
فرصت: مجال کوتاه انجام کار؛ در شعر غالبا لحظه گذرای عمر.
خم: خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
حباب: پوسته نازک روی آب؛ نماد ناپایداری و تهی‌بودن.
تحقیق: جست‌وجوی حقیقت؛ شناختِ ژرف و یقینیِ معنا در برابرِ تقلید.

غزل‌های مرتبط

غزل 151
بدزد گردن بی‌مغز برف غزل 2287
دل را به مستی از من غزل 2089
امشب ان مست ناز می‌ر غزل 2005
بی حوصلگی کرد درین ب غزل 399
چولاله بی‌تو ز بس رن غزل 2714
نگه از مستی چشم تو ب

خوانش و منبع در گنجور ↗