دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2571

پر نارساست سعی تحیر کمند او

وزن مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه نداوردیف اودشواری نسبتاً آسان

ای ناله همتی ز نهال بلند او

برقی به ماه نو زد و گردی به موج گل

از ابروی اشارهٔ نعل سمند او

ناسور را به داغ دوا می‌کنند و بس

جز سوختن چه چاره کند دردمند او

آنجا که برق جلوهٔ او عرض ناز داشت

آیینه بود مجمرو جوهر سپند او

زنهار! از حلاوت دنیا، مخور فریب

تا زندگیت تلخ نگردد ز قنداو

تیغی‌ست آسمان که به انداز زخم صبح

دندان نماست جوهرش از زهرخند او

قصر فنا اگر چه ز اوهام برتر است

یک لغز وار بیش ندیدم کمند او

بیخوابی فسانهٔ طوبی که می‌کشد

ماییم و سایهٔ مژه‌های بلند او

بیدل مباش ایمن از آفات روزگار

چون مار خفته در بن دندان گزند او

مفاهیمِ این غزل

آیینه آتش / شمع درد / زخم فلک / چرخ دنیا-بازی / بازی دنیا عرض

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
ناله: فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
داغ: نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
سایه: اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کم‌رنگ.
سعی: کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
عرض: ویژگی ناپایدار شیء؛ در برابر جوهر و ذات.
مژه: موی پلکِ چشم؛ تیرِ نگاه و ابزارِ گریه و خونِ دل.
جلوه: آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
جوهر: ذات و بنیاد شیء؛ چیزی که قائم به خود دانسته می‌شود.
بلند: رفیع و والا؛ نمادِ همتِ بزرگ و سرفرازی.
برق: آذرخش؛ نماد جلوه آنی، سوختن ناگهانی و ناپایداری.
زخم: جراحت تن؛ نمادِ دردِ عشق و داغِ دلِ عاشق.

غزل‌های مرتبط

غزل 2584
مه نو می‌نماید امشبم غزل 188
ز گفت‌ و گو نیامد صی غزل 502
دل از غبارِ نفس زخمِ غزل 2126
بسکه چون طاووس، پیچی غزل 2577
کو عبرت آگهی که به ت غزل 482
نسیم‌گل به خموشی ترا

خوانش و منبع در گنجور ↗