دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1401

چه بوربا و چه مخمل حجاب می‌بافند

وزن مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)قافیه ابمیبافندردیف می بافنددشواری درآمدنی

به هر چه دیده گشادیم خواب می‌بافند

قماش کسوت هستی نمی‌توان دریافت

حریر وهم به موج سراب می‌بافند

نفس چه سحر طرازد به عرض راحت ما

درین طلسم همین پیچ وتاب می‌بافند

ز لاف ما و من ای بیخودان پوچ قماش

کتان به کارگه ماهتاب می‌بافند

ز تار و پود هجوم خطش مشو غافل

که بهر فتنه‌‌ی آن چشم، خواب می بافند

به کارگاه نفس ره نبرده‌ای کانجا

هزار ناله به یک رشته تاب می‌بافند

کمند سعی جهان جز نفس درازی نیست

چو عنکبوت سراسر لعاب می‌بافند

عبث به فکر قماش ثبات جامه مدر

به عالمی که تویی انقلاب می‌بافند

به وهم خون شدهٔ‌کو چمن، کجاست بهار

هنوز رنگ به طبع سحاب می‌بافند

ز تیغ یار سر ما بلند شد بیدل

به موج خیمهٔ ناز حباب می‌بافند

مفاهیمِ این غزل

نفس / دم دنیا-بازی / بازی دنیا چشم / نگاه گل / بهار موج / دریا نفس

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
هستی: وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
ناله: فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
سعی: کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
دیده: چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
وهم: پندار ناپایدار؛ ادراکی که یقین و حقیقت کامل نیست.
غافل: بی‌خبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
عرض: ویژگی ناپایدار شیء؛ در برابر جوهر و ذات.
سحر: سپیده‌دم؛ زمان گشایش، دعا، بیداری و تغییر حال.

غزل‌های مرتبط

غزل 1402
قماش رنگ ز بس بی‌حجا غزل 2584
مه نو می‌نماید امشبم غزل 2571
پر نارساست سعی تحیر غزل 926
کسی که چون مژه عبرت غزل 620
لوح‌هستی یک قلم از ن غزل 815
ز بس که معنی مکتوب ع

خوانش و منبع در گنجور ↗