دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2573

لباس کعبه پوشید از خط مشکین عذار او

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه اراوردیف اودشواری نسبتاً آسان

نگه را این زمان فرض است طوف لاله‌زار او

بهارم کرد ذوق محرم فتراک او بودن

به خون خویش چندین رنگ می‌نازد شکار او

مرادی نیست غیر از حاصل چشم سفید اینجا

شب حسرت پرستان را سحرکرد انتظار او

به این سامان تمکین دارد آهنگ شکار دل

که پنداری حنا بسته‌ست دست بهله‌دار او

به داغی آشناگشتیم مفت عیش موهومی

در ین گلشن گلی چیدیم ما هم از بهار او

ز تکلیف دم تیغش خجالت می‌کشم ورنه

سر سودایی دارم که بی‌مغزی‌ست بار او

حیا می‌خواهد از ما نازک‌اندامی که از شرمش

دو عالم چشم پوشد تا شود یک جامه‌وار او

وطن گر مایهٔ افسردن است آوارگی خوشتر

ز نومیدی گداز سنگ می‌خواهد شرار او

جهانی برد داغ حسرت رنگ قبول اینجا

دلی آورده‌ام من هم به امید نثار او

ز آفات زمان بیدل خدایش در امان دارد

بیاگرد سرش گردیم تا گردد حصار او

مفاهیمِ این غزل

چشم / نگاه حسرت رنگ / بی‌رنگی گل / بهار راز / محرم دار

تلمیحاتِ این غزل

کعبه

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
دست: اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
داغ: نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
سنگ: تخته‌سنگِ سخت؛ نمادِ سختی، جفا و گاه مستی.
خط: موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
دم: نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.
حسرت: افسوس و دریغ؛ اندوهِ ناکامی و آرزوی برنیامده.
امید: چشم‌داشتِ خیر؛ نورِ دل در برابرِ نومیدی و رجای وصل.
حیا: شرم و آزرم؛ پردهٔ ادب و حجابِ جمالِ معشوق.
نگه: نگاه و نظر؛ تجلیِ معشوق و سرچشمهٔ شور و گرفتاری.

غزل‌های مرتبط

غزل 2572
به این موهومی‌ام یا غزل 2196
شرار سنگم و در فکر ک غزل 2578
هر چند دورم از چمن ج غزل 2452
به دل گر یک شرر شوق غزل 2696
به این تمکین خرامت ف غزل 1773
دلی دارم که غیر از غ

خوانش و منبع در گنجور ↗