دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2426

هر چند نیست بی‌سبب از غم‌گریستن

وزن مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه مگریستندشواری درآمدنی

باید ز شرم دیدهٔ بی نم گریستن

تاکی به رنگ طفل مزاجان روزگار

بر بیش شاد بودن و بر کم گریستن

عیش و غم تو تابع رسم است، ورنه چیست

در عید خنده و به محرم گریستن

آنجاکه صبح گریهٔ شادی‌ست شبنمش

آموخته‌ست خندهٔ ما هم گریستن

سامان گریه هم به کف گریه دادن است

یعنی به چشم اشک چو شبنم گریستن

در عرصهٔ وفا عرق شرم همت است

از زخم تازه در پی مرهم گریستن

زین دشت اگر خیال نگاهت گذر کند

در دیدهٔ غزال شود رم گریستن

شاید گلی ز عالم دیدار بشکفد

تا چشم دارم آینه خواهم گریستن

یک ذره زین بساط ندارد سراغ امن

باید چو ابر بر همه عالم گریستن

بیدل اگر چه نیست جهان جای خنده لیک

نتوان به پیش مردم بی‌غم گریستن

مفاهیمِ این غزل

چشم / نگاه جهان / دهر اشک / گریه غم لب / تبسم شرم / حیا

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
خیال: صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
اشک: قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
دیده: چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
عرق: تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
شرم: حیا و آزرم؛ پروای درونی در برابرِ معشوق و حق.
شبنم: رطوبت لطیف بامدادی؛ نماد لطافت، ناپایداری و اشک.
غم: اندوه؛ سرمایهٔ دلِ عاشق و همدمِ شب‌های تنهایی.
دشت: بیابانِ پهناور؛ نمادِ گستره تنهایی و سرگردانیِ عاشق.
کف: کفِ دست یا کفِ آب؛ نمادِ ناپایداری و تهی‌دستی.
سامان: سروسامان و نظم؛ آسایش و قرارِ کار، که عاشق فاقدِ آن است.

غزل‌های مرتبط

غزل 2424
خوش عشرت است دمبدم ا غزل 2425
داغم ز ابر دیده به ش غزل 2468
غنیمت گیر چون آیینه غزل 1878
فقر ما را مشمارید کم غزل 1272
باغ نیرنگ جنونم نیست غزل 1038
بهار عیش امکان رنگ و

خوانش و منبع در گنجور ↗