تو کار خویش کن اینجا تویی در من نمیگنجد
تو کار خویش کن اینجا تویی در من نمیگنجد
گریبان عالمی دارد که در دامن نمیگنجد
ту кор хеш кан инҷо тавайай дар ман нами-ганҷад
гарибон ъолми дорад ки дар доман нами-ганҷад
گرفتم نوبهاری پیش خود نشو و نما سرکن
بساطآرایی ناز تو در گلخن نمیگنجد
гарфатам нубҳори пиш худ нашу ва намо саракан
басот-оройай ноз ту дар галхан нами-ганҷад
چو بوی گل وداع کسوت هستیست اظهارت
سر مویی اگر بالی به پیراهن نمیگنجد
чу бавай гул вадоъ касут ҳастӣ-ст азаҳорт
сар мавайай агар боли ба пироҳан нами-ганҷад
به یکتاییست ربطی تار و پود بینیازی را
که در آغوش چاک اینجا سر سوزن نمیگنجد
ба йактойай-ст рабати тор ва пуд бе-ниози ро
ки дар оғуш чок инҷо сар сузн нами-ганҷад
بساط ماجرای سایه و خورشید طی کردم
در آن خلوت که او باشد، خیال من نمیگنجد
басот моҷарой сойа ва хурашид ти-кардам
дар он халут ки ав бошад, хаёл ман нами-ганҷад
غرور هستی و فکر حضور حق خیال است این
سری در جیب آگاهی به این گردن نمیگنجد
ғарур ҳастӣ-ва факар ҳазур ҳақ хаёл аст ин
сари дар ҷиб огоҳи ба ин-гардан нами-ганҷад
برون تاز است عشق از دامگاه وهم جسمانی
تو چاهی درخور خود کندهای بیژن نمیگنجد
барун-тоз аст ишқ аз домаго ваҳм ҷасамони
ту чоҳи дархор худ канда-эй бижан нами-ганҷад
ز پرواز غبار رنگ و بو آواز میآید
که بالافشانی عنقا در این گلشن نمیگنجد
з паравоз ғубор ранг ва бу овоз мӣ-ойд
ки бол-афашони ъанқо дар ин галашан нами-ганҷад
تو در آغوش بیپروای دل گنجیدهای ورنه
در این دقتسرا امید گنجیدن نمیگنجد
ту дар оғуш бе-паравой дил-ганҷида-эй варна
дар ин дақат-саро амид ганҷидан нами-ганҷад
ببند از خویش چشم و جلوهٔ مطلق تماشا کن
که حسنی داری و در پردهٔ دیدن نمیگنجد
бабанд аз хеш-чашм ва ҷалуа маталқ-тамошо кан
ки ҳасани дори ва дар парда дидан нами-ганҷад
درشتیهای طبع از عشق گردد قابل نرمی
به غیر از سعی آتش آب در آهن نمیگنجد
дарашти-ҳой табаъ аз ишқ гардад қобал нарми
ба ғир аз саъи оташ об дар оҳан нами-ганҷад
دل آگاه از هستی نبیند جز عدم بیدل
به غیر از عکس در آیینه روشن نمیگنجد
дил ого аз ҳастӣ набинд ҷуз ъадам бидел
ба ғир аз ъакас дар оина рушан нами-ганҷад
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- دامن
- کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دستآویز.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- ناز
- کرشمه و دلربایی؛ جلوهگریِ معشوق در برابرِ نیاز.
- بال
- پرِ پرواز؛ نمادِ اوجگرفتن و رهاییِ روح.
- عشق
- مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
- سایه
- اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کمرنگ.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.