دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 761

درگلشن هوس که سراغ‌گلیش نیست

وزن مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه لیشنیستردیف نیستدشواری دشوارتر

گریأس نوحه سربکند بلبلیش نیست

آن ساز فتنه‌ای که تو محشر شنیده‌ای

زیر و بم توگر نبود غلغلیش نیست

دیدیم حسن ساختهٔ اعتبار جاه

هرگاه بی‌نطاقه شود کاکلیش نیست

یارب به حال مفلسی خواجه رحم کن

بیچاره خربه عرض چه نازد جلیش نیست

آزادگان ز فکر رعونت منزه‌اند

باگردن آنکه ساز ندارد غلیش نیست

صیادی هوس، چقدر ننگ فطرت است

شاهین حرص می‌پرد وچنگلیش نیست

بر انفعال، عشرت این بزم چیده‌اند

تاشیشه‌سرنگون نشودقلقلیش‌نیست

تدبیر رستگاری جاوید، نیستی‌ست

این بحرغیرکشتی واژون پلیش نیست

از قطره تا محیط وبال تعلق است

بیدل خوش‌آنکه الفت جزووکلیش نیست

مفاهیمِ این غزل

عدم/هستی هوس / آرزو ساز / آهنگ عرض بزم / محفل عشرت

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
هوس: آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
ساز: آلتِ نوازندگی؛ نمادِ هم‌آهنگی و نوای درون.
عرض: ویژگی ناپایدار شیء؛ در برابر جوهر و ذات.
حسن: زیبایی؛ جلوهٔ جمالِ معشوق و تجلیِ حُسنِ ازلی.
فکر: اندیشه؛ تأمل و سیرِ ذهن، گاه دامِ راهِ دل.
ننگ: عار و رسوایی؛ بدنامیِ عاشق که گاه مایهٔ افتخار است.
بزم: مجلسِ شادی و باده؛ نمادِ محفلِ انس و حضور.
الفت: انس و دوستی؛ پیوندِ مهرآمیزِ دل‌ها.
سراغ: جست‌وجو و نشانِ کسی؛ پی‌جوییِ گمشده.
اعتبار: ارج و آبرو؛ کنایه از بی‌بنیادیِ ناپایدارِ دنیا نزدِ بیدل.
محیط: دریای فراگیر؛ نماد هستیِ بی‌کرانه که همه قطره‌ها در آن‌اند.
حرص: آز و طمعِ بی‌پایان؛ نمادِ بندگیِ دنیا و آفتِ جان.
قطره: دانه آب؛ نماد فردِ ناچیز که در دریای هستی محو می‌گردد.
تعلق: وابستگی و پیوند؛ نمادِ بندِ دنیوی و حجابِ سلوک.
فطرت: سرشتِ آغازین؛ نمادِ خمیرهٔ پاکِ نخستینِ آدمی.
نیستی: عدم و نبودن؛ مرتبه فنا در برابر هستیِ موهوم.

غزل‌های مرتبط

غزل 791
آزادگی، غبار در و با غزل 704
ناله‌ها داریم و کس ز غزل 756
سرمنزل ثبات قدم جاده غزل 755
مست‌عرفان را شراب دی غزل 784
مبتذل صبح و شام تازگ غزل 762
بزم تصور تو کدورت ای

خوانش و منبع در گنجور ↗