علم و عیان خلق به جز شک نمیشود
علم و عیان خلق به جز شک نمیشود
زین صفحه آنچه نیست رقم حک نمیشود
ъалм ва ъион халқ ба ҷуз шак нами-шуд
зин сафаҳа онача нест рақам ҳак нами-шуд
تمثال جزو از آینهٔ کل نمودهاند
بسیار تا نمیدمد اندک نمیشود
тамасол ҷазу аз оина кал намуда-анд
басиор то нами-дамад анадак нами-шуд
رمز فلک شکافتن از حرف و صوت چند
غربال هم به لاف مشبک نمیشود
рамаз фалак шакофатан аз ҳарф ва сут чанд
ғарабол ҳам ба лоф машабак нами-шуд
افشاندنیست گرد تجرد هم از خیال
قطع ره فنا به لک و پک نمیشود
афашонадани-ст гард таҷард ҳам аз хаёл
қатаъ ра фано ба-лак ва пак нами-шуд
زاهد خیال جبه و دستار واگذار
اینها بزرگی سرکوچک نمیشود
зоҳад хаёл ҷаба ва дастор вогазор
айанаҳо базараги саракучак нами-шуд
دندانکشیدن از پس صد سال شیخ را
اعجاز قدرت است که کودک نمیشود
дандон-кашидан аз пас сад сол ших ро
аъаҷоз қадарт аст ки кудак нами-шуд
تصغیر ناتمامی القاب کس مباد
زن مرد غیرت است که مردک نمیشود
тасағир нотамоми алқоб кас мабод
зн мард ғирт аст-ки мардак нами-шуд
ربط وفاق قطره زگوهر چه ممکن است
در اهل اعتبار دو دل یک نمیشود
рабат вафоқ қатара загуҳар ча мамакан аст
дар аҳал аъатабор ду дил як нами-шуд
ظالم نمیکشد الم از طینت حسد
تنگی فشار دیدهٔ ازبک نمیشود
золм нами-кашад алм аз тинат ҳасад
танги фашор дида азабак нами-шуд
با اهل شرم دیدهدرایی سیهدلیست
افسوس، سنگ سرمه که عینک نمیشود
бо аҳал шарм дида-даройай сиа-далист
афасус, санг сарма ки ъинак нами-шуд
نومیدی آشنای نشان اجابت است
آهی ز دلکشید به ناوک نمیشود
нумиди ошаной нашон аҷобат аст
оҳи з дил-кашид ба новак нами-шуд
بیدل هوا همین نفس است و نفس هوا
هستی و نیستی است که منفک نمیشود
бидел ҳаво ҳамин нафас аст ва нафас ҳаво
ҳастӣ ва нисти аст-ки манафак нами-шуд
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- آینه
- سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- سنگ
- تختهسنگِ سخت؛ نمادِ سختی، جفا و گاه مستی.
- گرد
- غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
- دیده
- چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
- شرم
- حیا و آزرم؛ پروای درونی در برابرِ معشوق و حق.
- خلق
- مردمان یا خوی و سرشت؛ جهانِ کثرت در برابرِ تنهایی.
- هوا
- هوای جو یا هوسِ نفس؛ آرزو، میل و عشقِ سوزان.
- فلک
- آسمان و گردونِ روزگار؛ نمادِ سرنوشت و جفای چرخ.
- حرف
- سخن و کلمه؛ نمادِ گفتار در برابرِ خاموشیِ معنا.
- اعتبار
- ارج و آبرو؛ کنایه از بیبنیادیِ ناپایدارِ دنیا نزدِ بیدل.
- فنا
- نیستشدن؛ محو هستیِ فردی در حقیقت و رسیدن به بقا.
- سرمه
- گرد سیاه برای چشم؛ در شعر نشانه بینایی، سیاهی یا غبار چشم.