ای غافل از رنج هوس آیینهپردازی چرا
ای غافل از رنج هوس آیینهپردازی چرا
چون شمع بار سوختن از سر نیندازی چرا
эй ғофал аз ранҷ ҳус оина-пардози чаро
чун шамъ бор сухатан аз сар ниндози чаро
نگشودهمژگان چون شرر از خویش کن قطع نظر
زین یک دو دم زحمتکش جامی و آغازی چرا
нагашуда-мажагон чун шарар аз хеш-кан қатаъ назар
зин як ду дам заҳаматакаш ҷоми ва оғози чаро
تاکی دماغت خون کند تعمیر بنیاد جسد
طفلیگذشت ای بیخرد با خاک وگل بازی چرا
токи дамоғат хон-канд таъамир баниод ҷасад
тафали-газашт эй бихард бо хок вагал бози чаро
آزادیات ساز نفس آنگه غم دام و قفس
با این غبار پرفشان گم کرده پروازی چرا
озоди-ат соз нафас онга ғам дом ва қафас
бо ин ғубор парфашон гам карда паравози чаро
گردی به جا ننشستهای دل در چه عالم بستهای
از پرده بیرون جستهای واماندهٔ سازی چرا
гарди ба ҷо нанашаста-эй дил дар ча олам баста-эй
аз парда бирун ҷаста-эй вомонда сози чаро
حیف است با سازغنا مغلوب خسّت زیستن
تیغ ظفر در پنجهات دستی نمییازی چرا
ҳиф аст бо созағано мағалуб хаст зисатан
тиғ зафар дар панҷа-ат дасти нами-йози чаро
گر جوهر شرم و ادب پرواز مستوری دهد
آیینهگردد از صفا رسوای غمازی چرا
гар ҷуҳар шарм ва адаб паравоз мастури даҳад
оина-гардад аз сафо расавой ғамози чаро
تاب و تبکبر و حسد بر حق پرستان کم زند
گر نیستی آتشپرست آخر به این سازی چرا
тоб ва таб-кабар ва ҳасад бар ҳақ парсатон кам занд
гар нисти оташ-парсат охар ба ин сози чаро
هرگز ندارد هیچکس پروای فهم خویشتن
رازی وگرنه این قدر نامحرم رازی چرا
ҳарагаз надорад ҳичакас паравой фаҳам хойаштан
рози вагарна ин қадар номаҳарм рози чаро
از وادی این ما و من خاموش باید تاختن
ای کاروانت بیجرس در بند آوازی چرا
аз води ин мо ва ман хомуш бойд тохатан
эй-коравонат бе-ҷарс дар банд овози чаро
محکوم فرمان قضا مشکلکشد سر بر هوا
از تیغ گر غافل نهای گردن برافرازی چرا
маҳакум фармон қазо машакал-кашад сар бар ҳаво
аз тиғ гар ғофал на-эй гардан барофарози чаро
بیدل مخواه آزار دل از طاقت راحت گسل
ای پا به دوش آبله بر خار میتازی چرا
бидел махо озор дил аз тоқат роҳат гасал
эй по ба душ обала бар хор мӣ-този чаро
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- ساز
- آلتِ نوازندگی؛ نمادِ همآهنگی و نوای درون.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- مژگان
- موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
- پرواز
- اوجگرفتن در هوا؛ نمادِ رهاییِ روح و آرزو.
- غافل
- بیخبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
- دم
- نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.