چون شمع اگر خلق پس و پیش گذشتهست
چون شمع اگر خلق پس و پیش گذشتهست
تا نقش قدم پا به سر خویش گذشتهست
чун шамъ агар халқ пас ва пиш газашта-ст
то нақш қадам по ба сар хеш газашта-ст
در هیچ مکان رام تسلی نتوان شد
زین بادیه خلقی به دل ریش گذشتهست
дар ҳич макон ром тасали натавон шуд
зин бодиа халқи ба дил риш газашта-ст
گر راه روی بر اثر اشک قدم زن
هستیست خدنگی که ز هر کیش گذشتهست
гар ро равай бар асар ашак қадам зн
ҳастӣ-ст хаданги ки з ҳар киш газашта-ст
شاید ز عدم گل کند آثار سراغی
از دشت، غبارِ همهکس پیش گذشتهست
шойд з ъадам гул канд осор сароғи
аз дашт, ғубор ҳама-кас пиш газашта-ст
هر اشک که گل کرد ز ما و تو به راهیست
این آبلهها بر سر یک نیش گذشتهست
ҳар ашак ки гул кард з мо ва ту ба роҳи-ст
ин обала-ҳо бар сар як ниш газашта-ст
روز دو دگر نیز به کلفت سپری گیر
زین پیش هم اوقات به تشویش گذشتهست
рӯз ду дагар низ ба калафт сапари гир
зин пиш ҳам авқот ба ташавайаш газашта-ст
شیخان همه آداب خرامند و لیکن
زین قافلهها یک دو قدم ریش گذشتهست
шихон ҳама одоб хароманд ва ликан
зин қофала-ҳо як ду қадам риш газашта-ст
آدمگری از ریش بیاموز که امروز
هر پشم ز صد خرس و بز و میش گذشتهست
одам-гари аз риш биомуз ки амаруз
ҳар пашм з сад харс ва баз ва миш газашта-ст
ای پیر خرف شرم کن از دعوی شوخی
عمری که کمش میشمری بیش گذشتهست
эй пир харф шарм кан аз даъавай шухи
ъамари ки камаш мӣ-шамари биш газашта-ст
زین بحر که دور است سلامت ز کنارش
آسوده همین کشتی درویش گذشتهست
зин баҳар ки дур аст саломат з канораш
осуда ҳамин кашти даравайаш газашта-ст
سرمایه هواییست چه دنیا و چه عقبا
از هرچه نفس بگذرد از خویش گذشتهست
сармойа ҳавойай-ст ча данио ва ча ъақабо
аз ҳарача нафас багазард аз хеш газашта-ст
بیدل به جهان گذران تا دم محشر
یک قافله آیندهمیندیش گذشتهست
бидел ба ҷаҳон газарон то дам маҳшар
як қофала ойанда-миндиш газашта-ст
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- اشک
- قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- راه
- مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
- دم
- نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.
- شرم
- حیا و آزرم؛ پروای درونی در برابرِ معشوق و حق.
- قدم
- پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.
- آبله
- تاولِ پا یا دانهٔ پوست؛ نشانهٔ رنجِ راه و سلوک.