دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1380

روزگاری که به عشق از هوسم افکندند

وزن فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)قافیه سمافکندندردیف افکندنددشواری دشوارتر

بال و پر کنده برون قفسم افکندند

ما و من خوش پر و بالی به خیال انشا کرد

مور بودم به غرور مگسم افکندند

تا کند عبرتم آگاه ز هنگامهٔ عمر

در تب و تاب شمار نفسم افکندند

خون خشکم جوی از قدر نیرزبد آخر

صد ره از پوست برون چو عدسم افکندند

نقش پا کرد تصور به تغافل زد و رفت

در ره هر که خط ملتمسم افکندند

ناز دارم به غباری که ز بیداد فلک

سرمه شد تا به ره دادرسم افکندند

چه توان کرد سراغ همه زین دشت گم است

در پی قافلهٔ بی‌جرسم افکندند

شکوهٔ من ز فراموشی احباب خطاست

از ادب پیش گذشتم که پسم افکندند

سخت زحمتکش اسباب جهانم بیدل

چه نمودند که در دیده خسم افکندند

مفاهیمِ این غزل

پر / بال / پرواز نفس / دم ناز / نیاز خیال ادب / خاموشی چشم / نگاه

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
نقش: تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
خیال: صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
عشق: مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
خط: موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
دیده: چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
دشت: بیابانِ پهناور؛ نمادِ گستره تنهایی و سرگردانیِ عاشق.
فلک: آسمان و گردونِ روزگار؛ نمادِ سرنوشت و جفای چرخ.
عمر: زندگانی؛ به اندازه چند نفس کوتاه و ناپایدار شمرده می‌شود.
ادب: حرمت و آیینِ رفتار؛ نمادِ خاموشی و فروتنیِ سالک.
قدر: ارزش و منزلت؛ نمادِ قدرشناسیِ گوهرِ نهان.
سراغ: جست‌وجو و نشانِ کسی؛ پی‌جوییِ گمشده.
تغافل: خود را به بی‌خبری زدن؛ نازِ معشوق در نادیده‌گرفتنِ عاشق.

غزل‌های مرتبط

غزل 553
شوق‌دیدارم و در چشم‌غزل 688
به دست و تیغ‌کسی خون غزل 1971
به صد غبار درین دشت غزل 2722
که دم زند ز من و ماد غزل 2536
آه‌! با مقصد تسلیم ن غزل 1780
بهار صنع چو دیدیم در

خوانش و منبع در گنجور ↗