دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 780

تو آفتاب و جهان جزبه جستجوی تو نیست

وزن مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)قافیه ویتونیستدشواری دشوارتر

بهار در نظرم غیر رنگ و بوی تو نیست

ازین قلمرو مجنون‌کسی نمی‌جوشد

که نارسیده به فهمت در آرزوی تو نیست

خروش کن‌فیکون در خم ازل ازلی‌ست

نوای‌کس به خرابات های و هوی تو نیست

ز دور باش ادب خیز حکم یکتایی

غبارما همه‌گرخون شود به کوی تونیست

جهان به حسرت دیدار می‌زند پر و بال

ولی چه سودکه رفع حجاب خوی تو نیست

ز بی‌نیازی مطلق، شکوه چوگانت

به عالمی‌ست که این هفت عرصه، گوی تو نیست

به کار خانهٔ یکتایی این چه استغناست

جهان جلوه‌ای و جلوه روبروی تو نیست

ز جوش بحر نواهاست در طبیعت موج

من وتویی همه آفاق غیرتوی تونیست

هزار آینه توفان حیرتست اینجا

که چشم سوی تو داریم و هیچ سوی تونیست

حدیث مکتب عنقا چه سرکند بیدل

که حرف و صوت جز افسانهٔ مگوی تو نیست

مفاهیمِ این غزل

عدم/هستی جهان / دهر رنگ / بی‌رنگی آیینه موج / دریا پر / بال / پرواز

تلمیحاتِ این غزل

عنقا مجنون

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
خانه: سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
جلوه: آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
حسرت: افسوس و دریغ؛ اندوهِ ناکامی و آرزوی برنیامده.
هیچ: بودِ تهی و بی‌اعتبار؛ نشان نفی خود یا جهان گذرا.
خم: خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
بحر: دریا؛ نماد وحدت و هستی بیکران که قطره در آن محو می‌شود.
ادب: حرمت و آیینِ رفتار؛ نمادِ خاموشی و فروتنیِ سالک.
بوی: رایحه؛ نمادِ نشانه باریک و یادِ دلدار.

غزل‌های مرتبط

غزل 185
آن پری گویند شب خندی غزل 1867
به ذوق گرد رهت می‌دو غزل 1470
هرکه زین انجمن آثار غزل 2157
مقیم وحدتم هر چند در غزل 1994
فهم حقیقت من و ما را غزل 776
کتاب عافیتی قیل و قا

خوانش و منبع در گنجور ↗