دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2172

بر آسمان رسانم و گر بر هوا برم

وزن مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه ابرمردیف برمدشواری نسبتاً آسان

مشت غبار خویش ز راهت کجا برم

گر استخوان من بپذیرد سگ درت

بر عرش ناز سایهٔ بال هما برم

شایان دست بوس توام نیست نامه‌ای

دریوزه‌ای به قاصد برگ حنا برم

عمر به غم گذشته مباد آیدم به پیش

خود را از این ستمکده رو بر قفا برم

امید فال جرأت دیدار می‌زند

آیینه‌سان عرق کنم و بر حیا برم

پر نارساست کوشش ظلمت خرام شمع

شب طی شود که من نگهی تا به پا برم

پیری نفس گداخت کنون ما و من خطاست

بی‌ریشه چند تهمت نشو و نما برم

عریان تنان ز ننگ فضولی گذشته‌اند

کو پنبه‌ای که تحفه به دلق گدا برم

تا رنج انتظار اجابت توان کشید

دست دگر به دعوت دست دعا برم

آرایشی به غیرت مجنون نمی‌رسد

جیبی درم که رنگ ز بند قبا برم

امید نارساست دعاکن که چون حباب

بار نفس دو روز به پشت دوتا برم

بیدل ز حد گذشت معاصی و من همان

ردّ نیستم اگر به درش التجا برم

مفاهیمِ این غزل

غبار / سایه نفس / دم دانه / ریشه / برگ دست / کف نفس پر / بال / پرواز

تلمیحاتِ این غزل

هما مجنون

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
دست: اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
غبار: گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
سایه: اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کم‌رنگ.
عرق: تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
حباب: پوسته نازک روی آب؛ نماد ناپایداری و تهی‌بودن.
امید: چشم‌داشتِ خیر؛ نورِ دل در برابرِ نومیدی و رجای وصل.
حیا: شرم و آزرم؛ پردهٔ ادب و حجابِ جمالِ معشوق.
ننگ: عار و رسوایی؛ بدنامیِ عاشق که گاه مایهٔ افتخار است.

غزل‌های مرتبط

غزل 956
تا کاتب ایجادم نقش م غزل 1287
پر مفلسم به من چه نو غزل 325
چه فسردگی بلد تو شد غزل 1070
آه به دوستان دگر عرض غزل 2002
تو کریم مطلق و من گد غزل 561
آفت سر و برگ هوس آرا

خوانش و منبع در گنجور ↗