خودسریگرد دل تنگ نگردد هرگز
خودسریگرد دل تنگ نگردد هرگز
غنچه تا وانشود رنگ نگردد هرگز
ходасари-гард дил танг нагардад ҳарагаз
ғанача то вонашуд ранг нагардад ҳарагаз
سرمهٔ چشم ادبپرور جمعیت ماست
ساز ما خفت آهنگ نگردد هرگز
сарма чашм адаб-парур ҷамаъит мост
соз мо хафт оҳанг нагардад ҳарагаз
بیسخن عذر ضعیفی همه جا مقبول است
سعی رنج قدم لنگ نگردد هرگز
бе-сахан ъазар заъифи ҳама ҷо мақабул аст
саъи ранҷ қадам ланг нагардад ҳарагаз
سایه خفتکش اندیشهٔ پامالی نیست
خاکساری سبب ننگ نگردد هرگز
сойа хафт-каш андиша помоли нест
хокасори сабаб нанг нагардад ҳарагаз
ترک هستی کن اگر صافی دل میخواهی
از نفس، آینه بیرنگ نگردد هرگز
тарак ҳастӣ кан агар софи дил мӣ-хоҳи
аз нафас, оина биранг нагардад ҳарагаз
دور وهمیست که بر جام سپهر افتادهست
بیتکلف سر بیننگ نگردد هرگز
дур ваҳами-ст ки бар ҷом сапаҳар афтода-ст
бе-такалаф сар бе-нанг нагардад ҳарагаз
هرکه دارد تپشی در جگر از شعلهٔ عشق
گر همه سنگ شود دنگ نگردد هرگز
ҳарака дорад тапаши дар ҷагар аз шаъала ишқ
гар ҳама санг шуд данг нагардад ҳарагаз
پستی طبع که چون آبلهٔ پا ازلیست
گر تناسخ زند اورنگ نگردد هرگز
пасти табаъ-ки чун обала по азали-ст
гар таносах занд аварнаг нагардад ҳарагаз
فکر روزیست که پرمیکشد از مغز وقار
آسیا تا نشود سنگ نگردد هرگز
факар рузи-ст ки парми-кашад аз мағаз вқор
осио то нашуд санг нагардад ҳарагаз
کلفت هر دو جهان درگره حسرت ماست
دل اگر جمع شود تنگ نگردد هرگز
калафт ҳар ду ҷаҳон дарагара ҳасарт мост
дил агар ҷамаъ шуд танг нагардад ҳарагаз
بیدل از طورکلامت همه حیرت زدهایم
در بهاری که تویی رنگ نگردد هرگز
бидел аз туракаломат ҳама ҳайрат зда-айам
дар бҳори-ки тавайай ранг нагардад ҳарагаз
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- آینه
- سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- ساز
- آلتِ نوازندگی؛ نمادِ همآهنگی و نوای درون.
- عشق
- مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
- سنگ
- تختهسنگِ سخت؛ نمادِ سختی، جفا و گاه مستی.
- سایه
- اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کمرنگ.
- حیرت
- سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمیماند.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- گرد
- غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
- قدم
- پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.