دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1397

از چه دعوی شمعها گردن به بالا می‌کشند

وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)قافیه امیکشندردیف می کشنددشواری درآمدنی

بر هوا حیف است چشمی کز ته پا می‌کشند

شبهه نتوان کرد رفع از کارگاه عمر و وزید

روزگاری شد که از ما نام ما وامی‌کشند

معنی ما بی‌عبارت لفظ ما بی‌امتیاز

بوی گل نقشی ز ما پنهان و پیدا می‌کشند

می‌پرستان از خمار آگاه باید زیستن

انتقام عشرت امروز، فردا می‌کشند

رحم بر قارون‌سرشتان کن که از افسون حرص

این خران زیر زمین هم بار دنیا می‌کشند

چون تعلق‌رفت دیگر ذوق آزادی کجاست

خار پا با شوخی رفتار یکجا می‌کشند

قانعان ساحل بی‌دست‌‌وپایی‌های عجز

دام ماهی گر کشند از آب دربا می‌کشند

بس که وقف مشرب اهل قناعت سرخوشی‌ست

گر همه خمیازهٔ باشد جام صهبا می‌کشند

خواهد آخر بی‌نفس گشتن به عریانی‌کشید

مدتی شد رشته از پیراهن ما می‌کشند

گوش مستان آشنای حرف و صوت غیر نیست

کوه گر نالد همان قلقل ز مینا می‌کشند

تشنهٔ وصلم به آن حسرت که نقاشان صنع

گر کشند از پرده تصویرم زبانها می کشند

ما عبث بیدل به قید بام و در افسرده‌ایم

خانمانها نیز رخت خود به صحرا می‌کشند

مفاهیمِ این غزل

پا / قدم / راه جام / ساغر / مینا نفس گل / بهار نفس / دم زبان / سخن

تلمیحاتِ این غزل

قارون

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
آب: مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
دست: اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
عجز: ناتوانی و درماندگی؛ فروتنیِ بنده در برابرِ حق.
حسرت: افسوس و دریغ؛ اندوهِ ناکامی و آرزوی برنیامده.
معنی: مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
پرده: حجاب و پوشش؛ مانع آشکارشدن یا نشانه پنهانی راز.
شوخی: چالاکی و دلربایی؛ طنّازی و جلوه‌گریِ پرشورِ معشوق.
پیدا: آشکار و نمایان؛ ظهورِ حق در برابرِ نهان و پنهان.
هوا: هوای جو یا هوسِ نفس؛ آرزو، میل و عشقِ سوزان.
دام: تله شکار؛ نمادِ تعلق و گرفتاریِ جان در جهان.
عمر: زندگانی؛ به اندازه چند نفس کوتاه و ناپایدار شمرده می‌شود.
جام: ظرفِ باده؛ نمادِ دلِ پذیرای فیض و معرفت.
نام: نام و آوازه؛ نمادِ اعتبارِ ظاهری در برابرِ گمنامی.

غزل‌های مرتبط

غزل 1409
کو جنون تا عقدهٔ هوش غزل 2323
چون قلم راه تجرد بسک غزل 1683
ناتمام همتی تا عجز س غزل 1461
عجز نپسندید از ما شک غزل 303
ای گرد تکاپوی سراغ ن غزل 32
به رنگ غنچه سودای خط

خوانش و منبع در گنجور ↗