مکش ای آفتاب از فکر زر بر پشت آتش را
مکش ای آفتاب از فکر زر بر پشت آتش را
ز غفلت میپرستی چند چون زردشت، آتش را
макаш эй офтоб аз факар зарабарапашт оташ ро
з ғафалат мӣ-парсати чанд чун зардашт, оташ ро
به ترک ظلم، ظالم برنگردد از مزاج خود
همان اخگر بودگر جمعگردد مشت آتش را
ба тарак залм, золм барнагардад аз мазоҷ худ
ҳамон ахагар будагар ҷамаъ-гардад машт оташ ро
مشو با تندخویی از عدوی سادهدل ایمن
که آخر روی نرم آب خواهدکشت آتش را
машу бо тандахойай аз ъадавай сода-дил айаман
ки-охараравай нарм об хоҳадакашт оташ ро
به اهل سوزکاوش داغ جانکاهی به بار آرد
چوشمع زروی نادانی مزن انگشت آتش را
ба аҳал сузаковаш доғ ҷонакоҳи ба бор орд
чушамаъ заравай нодони мазн ангашт оташ ро
شرار خردهٔ زر، خرمنگل راست برق آخر
چرا ای غنچه بیرون نفکنی ازمشت آتش را
шарор харда зар, харман-гул рост барақ охар
чаро эй ғанача бирун нафакани азмашт оташ ро
خیال التفاتش از عتابم بیش میسوزد
به گرمی فرق نتوان یافت رو از پشت آتش را
хаёл алатафоташ аз ъатобам биш мӣ-сузд
ба-гарми фарақ натавон йофт ру аз пашт оташ ро
نه تنها ناله زنهاریست از برق عتاب او
به قدر شعله اینجا میدمد انگشت آتش را
на-танаҳо нола занаҳори-ст аз барақ ъатоб ав
ба қадар шаъала инҷо мӣ-дамад ангашт оташ ро
زر از دست خسان نتوان به جز سختی جدا کردن
که بیآهن نخواهد ریخت سنگ ازمشت آتش را
зар аз даст хасон натавон ба ҷуз сахти ҷадо кардан
ки бе-оҳан нхоҳад рихт санг азмашт оташ ро
به سعی ظلمکی رفع مظالم میشود بیدل
به آب خنجروشمشیرنتوانکشت آتش را
ба саъи залм-ки рафаъ мазолм мӣ-шуд бидел
ба об ханҷарушамаширанатавон-кашт оташ ро
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- ناله
- فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- داغ
- نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
- سنگ
- تختهسنگِ سخت؛ نمادِ سختی، جفا و گاه مستی.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- شعله
- زبانه آتش؛ نماد شور، گدازِ عشق و فنای ناپایدار.
- غنچه
- گُلِ نشکفته؛ نمادِ دلِ بسته، رازِ نهفته و دهانِ خاموش.
- فکر
- اندیشه؛ تأمل و سیرِ ذهن، گاه دامِ راهِ دل.
- غفلت
- بیخبری و بیتوجهی؛ خوابِ دل و حجابِ راهِ آگاهی.
- قدر
- ارزش و منزلت؛ نمادِ قدرشناسیِ گوهرِ نهان.
- برق
- آذرخش؛ نماد جلوه آنی، سوختن ناگهانی و ناپایداری.
- آفتاب
- خورشید؛ نماد جلوه حقیقت که غبار و ذره در آن ناپدید است.