بیلطافت نیست از بس وحشت آهنگ است آب
بیلطافت نیست از بس وحشت آهنگ است آب
گر در راحت زد همچون گهر سنگ است آب
бе-латофт нест аз бас вҳашт оҳанг аст об
гар дар роҳат зд ҳамачун гаҳар санг аст об
فتنه توفان است عرض رنگ و بوی این چمن
در طلسم خاک حیرانم چه نیرنگ است آب
фитна туфон аст ъарз ранг ва бавай ин чаман
дар таласам хок ҳиронам ча ниранг аст об
نشئهٔ روشندلی پر بیخمار افتاده است
از صفای طبع دایم شیشه در چنگ است آب
нашиа рушандали пур бе-хамор афтода аст
аз сафой табаъ дойам шиша дар чанг аст об
چون گریبان گیر شد، یار موافق دشمن است
گر بپیچد در گلو با تیغ یکرنگ است آب
чун гарибон гир шуд, йор мавофақ дашман аст
гар бапичад дар галу бо тиғ йакаранг аст об
با گداز یأس از خود رفتنم دل میبرد
نغمهها دارد چکیدن هرکجا چنگ است آب
бо гадоз йос аз худ рафтанам дил мӣ-бард
нағама-ҳо дорад чакидан ҳаракаҷо чанг аст об
محمل ما عاجزان بر دوش لغزش بستهاند
صد قدم از موج اگر پیدا کند لنگ است آب
маҳамал мо ъоҷазон бар душ лағазаш баста-анд
сад қадам аз мавҷ агар пидо канд ланг аст об
دوری مرکز جهانی راست تکلیف نزاع
تا جدا از سنگ شد با شعله در جنگ است آب
дури мараказ ҷаҳони рост такалиф назоъ
то ҷадо аз санг шуд бо шаъала дар ҷанг аст об
بیکدورت نیست در کثرت صفای وحدتم
تا به گلشن راه دارد صرف صدرنگ است آب
бе-кадурт нест дар касарт сафой ваҳадатам
то ба галашан ро дорад сарф садаранг аст об
آبرو نتوان به پیش ناکسان چون شمع ریخت
ای طمع شرمی که اینجا شعله چنگ است آب
обару натавон ба пиш нокасон чун шамъ рихт
эй тамаъ шарми ки инҷо шаъала-чанг аст об
خانه داری داغ کلفت میکند وارسته را
در دل آیینه بیدل سر به سر زنگ است آب
хона дори доғ калафт мекунад вораста ро
дар дил оина бидел сар ба сар занг аст об
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پر
- شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبکباریِ روح.
- موج
- برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
- داغ
- نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
- سنگ
- تختهسنگِ سخت؛ نمادِ سختی، جفا و گاه مستی.
- خانه
- سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
- چمن
- سبزهزارِ خرّم؛ نمادِ بهار، باغ و جلوهگاهِ حسن.
- راه
- مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
- عرض
- ویژگی ناپایدار شیء؛ در برابر جوهر و ذات.
- قدم
- پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.