دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2588

ای بیخبر به درد دل ما رسیده رو

وزن مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه یدهروردیف رودشواری درآمدنی

شور سپند محفل حسرت شنیده رو

از پیچ و تاب دام هوس احتراز کن

زین دود همچو شعله غبار کشیده رو

زین گلستان که رنگ بهارش ندامتست

محمل به دوش آه چو صبحی دمیده رو

آخر ازین زیانکده نومید رفتنست

خواهی رفیق قافله خواهی جریده رو

در گلشنی که رنگ بهارش ندامت‌ست

ای شبنم بهار تماشا ندیده رو

چون شعله در طریق فنا اضطراب چیست

ضبط نفس کن و قدمی آرمیده رو

در تنگنای خانهٔ گردون هلال وار

خواهی سرت به سقف نیاید خمیده رو

ای صبح کاروان فنا سخت بیکس است

بر روی خود همان نفس خود دیده رو

کیفیت گداز دل از می رساتر است

یک جرعه از قرابهٔ ما هم چشیده رو

شاید ز ترک جهد به جایی توان رسید

گامی در این بساط به پای بریده رو

ما از در امید وصالت نمی‌رویم

گو دل به حسرت آب شو و خون ز دیده رو

پیغام حسرت من بیدل رساند نی است

ای اشک یار می‌رود اینک دویده رو

مفاهیمِ این غزل

نفس / دم دل / قلب حسرت آتش / شمع نفس چشم / نگاه

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
آب: مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
غبار: گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
هوس: آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
اشک: قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
خانه: سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
پای: عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
دیده: چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
شعله: زبانه آتش؛ نماد شور، گدازِ عشق و فنای ناپایدار.
درد: رنج و الم؛ سرمایهٔ عاشق و راهِ پختگیِ جان.
حسرت: افسوس و دریغ؛ اندوهِ ناکامی و آرزوی برنیامده.
شبنم: رطوبت لطیف بامدادی؛ نماد لطافت، ناپایداری و اشک.

غزل‌های مرتبط

غزل 2587
ای بسمل طلب پی خون چ غزل 2589
همچون نفس به آینهٔ د غزل 2402
وارستگی ز حسن دگر می غزل 159
از سپند ما که می‌یاب غزل 595
شور استغنای عشق از ح غزل 2448
خوشا ذوق فنا و وحشت

خوانش و منبع در گنجور ↗