هر نفس دل صدهزار اندیشه پیدا میکند
هر نفس دل صدهزار اندیشه پیدا میکند
جنبش این دانه چندین ریشه پیدا میکند
ҳар нафас дил садаҳазор андиша пидо мекунад
ҷанабаш ин дона чандин риша пидо мекунад
اقتضای جلوه دارد اینقَدَر تمهید رنگ
تا پری بیپرده گردد شیشه پیدا میکند
ақатазой ҷалуа дорад ин-қадар тамаҳид ранг
то пари бе-парда гардад шиша пидо мекунад
شمع این محفل مرا بر سوختن پروانه کرد
هرکه باشد غیرت از هم پیشه پیدا میکند
шамъ ин маҳафал маро бар сухатан паравона-кард
ҳарака бошад ғирт аз ҳам пиша пидо мекунад
مرد را سامان غیرت عارضی نبود که شیر
ناخن و دندان همان در بیشه پیدا میکند
мард ро сомон ғирт ъорзи набуд ки шир
нохан ва дандон ҳамон дар биша пидо мекунад
در زوال عمر وضع قامت پیری بس است
نخل این باغ از خمیدن تیشه پیدا میکند
дар завол умр вазаъ қомат пири бас аст
нахал ин боғ аз хамидан тиша пидо мекунад
یأس دل کم نیست گر خواهی ز خود برخاستن
نشئهواری از شکست این شیشه پیدا میکند
йос дил кам нест гар хоҳи з худ бархосатан
нашиа-вори аз шакаст ин шиша пидо мекунад
حسرت پیکان او بیناله نپسندد مرا
آخر این تخم محبت ریشه پیدا میکند
ҳасарт пикон ав бе-нола напасандад маро
охар ин тахам муҳаббат риша пидо мекунад
دل وفا، بلبل نوا، واعظ فسون، عاشق جنون
هرکسی در خورد همت پیشه پیدا میکند
дил вафо, балабал наво, воъаз фасун, ъошақ ҷанун
ҳаракаси дар хурд ҳамат пиша пидо мекунад
عرصهٔ آفاق جای جلوهٔ یک ناله نیست
نیگره از تنگی این بیشه پیدا میکند
ъарса офоқ ҷой ҷалуа як нола нест
ни-гара аз танги ин биша пидо мекунад
بیدل از سیر تأملخانهٔ دل نگذری
نقشها این پردهٔ اندیشه پیدا میکند
бидел аз сир томал-хона дил нагазари
нақашаҳо ин парда андиша пидо мекунад
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- ناله
- فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
- شکست
- درهمشکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- خانه
- سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
- جلوه
- آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
- حسرت
- افسوس و دریغ؛ اندوهِ ناکامی و آرزوی برنیامده.
- سیر
- گشت و سفر؛ سلوک و سیرِ معنویِ جان در راهِ حق.
- شیشه
- ظرفِ بلورین؛ نمادِ شکنندگیِ دل و صفای جان.
- پرده
- حجاب و پوشش؛ مانع آشکارشدن یا نشانه پنهانی راز.
- باغ
- بوستان؛ نمادِ جهان، جلوهگاهِ حُسن و گذرِ بهارِ عمر.
- پیدا
- آشکار و نمایان؛ ظهورِ حق در برابرِ نهان و پنهان.
- وضع
- حالت و رفتار؛ هیئت و شیوهٔ بودن در جهان.