→ دیوانِ بیدل دهلوی

پیدایی / اظهار

637 بیت · 654 مصراع · 414 غزل

تعریف

peydai-ezhar

پیدایی / اظهار در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با پیدا، اظهار شناخته می‌شود و لایهٔ ضعیف یا همسایهٔ آن آشکار، ظهور، نهان است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: نمایان‌شدن حقیقت و افشای راز. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 654 مصراع، 637 بیت و 414 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: پیدا (331)، اظهار (151)، نهان (108)، آشکار (43)، ظهور (30). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    فقر در کسوت اظهار هنر رسوایی‌ست / آخر آیینه نمد کرد ز جوهر پیدا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رپیدا
    شناسه
    bayt 331 · ganjoor 40,660
  2. 2
    چون سپند اظهار مطلب ازکجا پیداکنم / سرمه می‌گردم اگر خواهم صدا پیدا کنم
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اپیداکنم
    شناسه
    bayt 25,965 · ganjoor 44,341
  3. 3
    چو صبح اظهار ناکامی‌ست سامان بهار من / ز پرواز غباری چند پیدا کرده‌ام رنگی
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نگی
    شناسه
    bayt 31,372 · ganjoor 44,815
  4. 4
    درین نه آشیان غیر از پر عنقا نشد پیدا / همه پیدا شد اما آن‌که شد پیدا نشد پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انشدپیدا
    شناسه
    bayt 279 · ganjoor 40,657
  5. 5
    چه‌ امکان است‌ گرد غیر ازین محفل‌ شود پیدا / همان لیلی شود بی‌پرده تا محمل شود پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لشودپیدا
    شناسه
    bayt 291 · ganjoor 40,658
  6. 6
    کجا الوان نعمت زین بساط آسان شود پیدا / که آدم، ازبهشت آید برون،  تا نان شود پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انشودپیدا
    شناسه
    bayt 305 · ganjoor 40,659
  7. 7
    چه ظلمت است اینکه گشت غفلت به چشم یاران ز نور پیدا / همه به پیش خودیم اما سراب‌های ز دور پیدا
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ورپیدا
    شناسه
    bayt 334 · ganjoor 40,661
  8. 8
    نشد در این درسگاه عبرت به فهم چندین رساله پیدا / جنون سوادی که کردم امشب ز سیر اوراق لاله پیدا
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    الهپیدا
    شناسه
    bayt 348 · ganjoor 40,662
  9. 9
    جگری آبله زد تخم غمی پیدا شد / دلی آشفت غبار المی پیدا شد
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    میپیداشد
    شناسه
    bayt 14,019 · ganjoor 42,319
  10. 10
    اینکه در دیر غمت دم سرد پیدا کرد‌ه‌اند / دل نداری ورنه دل از درد پیدا کرده‌اند
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ردپیداکردهاند
    شناسه
    bayt 15,196 · ganjoor 42,423
  11. 11
    ساز امکان از شکست آواز پیدا می‌کند / بال بر هم می‌خورد پرواز پیدا می‌کند
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ازپیدامیکند
    شناسه
    bayt 16,376 · ganjoor 43,498
  12. 12
    هر نفس دل صدهزار اندیشه پیدا می‌کند / جنبش این دانه چندین ریشه پیدا می‌کند
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یشهپیدامیکند
    شناسه
    bayt 16,388 · ganjoor 43,499
  13. 13
    آه نومیدم‌ کجا تأثیر من پیدا شود / خاک‌گردم تا نشان تیر من پیدا شود
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرمنپیداشود
    شناسه
    bayt 17,503 · ganjoor 43,597
  14. 14
    گر چنین بخت نگون عبرت ‌کمین پیدا شود / هر قدر سر بر فلک سایم زمین پیدا شود
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ینپیداشود
    شناسه
    bayt 17,514 · ganjoor 43,598
  15. 15
    یکدم آسایش به صد ابرام پیدا کرده‌ایم / سعی‌ها شد خاک تا آرام پیدا کرده‌ایم
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امپیداکردهایم
    شناسه
    bayt 26,582 · ganjoor 44,394
  16. 16
    آن کیست شود محرم اظهار و خفایت / آیینهٔ خویشند عیان‌ها و نهان‌ها
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انها
    شناسه
    bayt 3,386 · ganjoor 40,937
  17. 17
    گر دقت فطرت ورق خاک تکاند / ماییم که پیدا و نهان خط غباریم
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اریم
    شناسه
    bayt 27,019 · ganjoor 44,432
  18. 18
    عیب و هنر تعین این‌ست / پیدا و نهان جنون قباییم
    وزن
    مفعول مفاعلن فعولن (هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف)
    قافیه
    اییم
    شناسه
    bayt 27,319 · ganjoor 44,456
  19. 19
    جوهری لازم تیغست چه پیدا چه نهان / ابروی ظلم تهی نیست ز چین جسدی
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    دی
    شناسه
    bayt 30,489 · ganjoor 44,734
  20. 20
    بنیادِ اظهار بر رنگ چیدیم / خود را به هر رنگ کردیم رسوا
    وزن
    مستفعلن فع مستفعلن فع (متقارب مثمن اثلم)
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 2 · ganjoor 40,633
  21. 21
    از عالمِ فاش بی‌پرده گشتیم / پنهان نبودن‌، کردیم پیدا
    وزن
    مستفعلن فع مستفعلن فع (متقارب مثمن اثلم)
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 4 · ganjoor 40,633
  22. 22
    ز غنچهٔ او دمید بیدل بهارِ خطِّ نظرفریبی / به معجزِ حسن گشت آخر رگِ زمرّد ز لعل پیدا
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 26 · ganjoor 40,634
  23. 23
    اظهار غفلت طلبم‌کار عقل نیست / نقاش عاجزست به تصویر خواب پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    یرخوابپا
    شناسه
    bayt 68 · ganjoor 40,638
  24. 24
    خوشا بزم وفا کز خجلت اظهار نومیدی / شرر در سنگ دارد پرفشانی‌های آه آنجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اهانجا
    شناسه
    bayt 109 · ganjoor 40,642
  25. 25
    اگر در طبع غیرت ننگ اظهار غرض باشد / کف پا میکند سرکوبی دست دعا اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ااینجا
    شناسه
    bayt 124 · ganjoor 40,643
  26. 26
    غبار قافلهٔ عبرتی که پیدا نیست / همه به دیدهٔ روشن فکنده‌اند اینجا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نفکندهانداینجا
    شناسه
    bayt 202 · ganjoor 40,650
  27. 27
    آن به که ز دل محو کنی معنی بیداد / اظهار به خون می‌تپد از دادرس اینجا
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ساینجا
    شناسه
    bayt 246 · ganjoor 40,654
  28. 28
    تلاش مطلب نایاب ما را داغ کرد آخر / جهانی رنج گوهر برد جز دریا نشد پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انشدپیدا
    شناسه
    bayt 280 · ganjoor 40,657
  29. 29
    دل گمگشته می‌گفتند دارد گرد این وادی / به جست‌وجو نفسها سوختم اما نشد پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انشدپیدا
    شناسه
    bayt 281 · ganjoor 40,657
  30. 30
    فلک درگردش پرگار گم کرده‌ست آرامش / جهان تا سر برون آورد غیر از پا نشد پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انشدپیدا
    شناسه
    bayt 282 · ganjoor 40,657

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه