→ دیوانِ بیدل دهلوی

شوق

434 بیت · 434 مصراع · 372 غزل

تعریف

shoq

شوق در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با شوق شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: اشتیاقِ سوزان؛ کششِ پرشورِ دل به‌سوی معشوق و وصال. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 434 مصراع، 434 بیت و 372 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: شوق (434). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    نذر آوارگی شوق هوایت دارم / مشت خاکی‌که دهد طرح به‌صحرا، صحرا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 58 · ganjoor 40,637
  2. 2
    در هر قدم ز شوق خرام تو می‌کشد / خمیازهٔ فغان لب خاموش نقش پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    وشنقشپا
    شناسه
    bayt 81 · ganjoor 40,639
  3. 3
    شوق دل همسفر قافلهٔ بیهوشی‌ست / قدم راهروان گردش رنگ است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نگاستاینجا
    شناسه
    bayt 193 · ganjoor 40,649
  4. 4
    بیدل من و بیکاری و معشوق‌تراشی / جز شوق برهمن‌، صنمی نیست در اینجا
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    مینیستدراینجا
    شناسه
    bayt 242 · ganjoor 40,653
  5. 5
    نه آسان است صید خاطر آزادگان بیدل / ز شوق مرغ دارد چاک‌ها جیب قفس اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ساینجا
    شناسه
    bayt 266 · ganjoor 40,655
  6. 6
    آسان نبود ای بی‌خبر از شوق دل بردن اثر / در خود شکستم آن‌قدر کاین صفحه زد مسطر صدا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    رصدا
    شناسه
    bayt 277 · ganjoor 40,656
  7. 7
    نه از موج نسیم است این‌قدرها جوش بی‌تابی / تب شوق کسی در رقص دارد نبض دریا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 374 · ganjoor 40,664
  8. 8
    به بزم وصل از شوق فضول ایمن نی‌ام بیدل / مباد ابرام‌، تمهید تغافل گردد ایما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 413 · ganjoor 40,667
  9. 9
    سبک‌تاز است شوق اما من آن سنگ زمین‌گیرم / که‌ در رنگ شرر از خویش خالی می‌کنم جا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 454 · ganjoor 40,671
  10. 10
    اگر از دیر وارستیم، شوق‌ کعبه پیش آمد / تک‌وپوی نفس یارب‌ کجاها می‌برد ما را؟
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    امیبردمارا
    شناسه
    bayt 504 · ganjoor 40,676
  11. 11
    نه‌ گلشن را ز ما رنگی نه صحرا را ز ما گردی / به هرجا می‌برد شوق تو بی‌ما می‌برد ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    امیبردمارا
    شناسه
    bayt 519 · ganjoor 40,677
  12. 12
    چو اشکِ بی‌سروپایی، جنونِ شوق‌ که‌ دارد / ز کف نداد دویدن عنان دیدن ما را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نمارا
    شناسه
    bayt 549 · ganjoor 40,681
  13. 13
    بوی بهار شوق تو را رنگ معجزی‌ست / کآرد به رقص و زمزمه مرغ‌ِ کباب را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ابرا
    شناسه
    bayt 644 · ganjoor 40,692
  14. 14
    نه فلک آغوش شوق انتظار آماده است / کای نهال باغ بی‌رنگی زآب وگل برآ
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لبرا
    شناسه
    bayt 694 · ganjoor 40,696
  15. 15
    شوق اگر بی‌پرده سازد حسرت مستور را / عرضِ یک‌ خمیازه صحرا می‌کند مخمور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 882 · ganjoor 40,713
  16. 16
    بر امید وصل مشکل نیست قطع زندگی / شوقِ منزل می‌کند نزدیک‌، راه دور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 905 · ganjoor 40,714
  17. 17
    ای‌که داری سیرگلزار شهادت در خیال / بایدت‌از شوق زد چون سبزه برسرتیغ‌را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رتیغرا
    شناسه
    bayt 1,059 · ganjoor 40,729
  18. 18
    خار شوق از پای مجنون غمت نتوان کشید / شیر کی خواهد جدا بیند ز ناخن چنگ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگرا
    شناسه
    bayt 1,072 · ganjoor 40,730
  19. 19
    شوق می‌بالد به قدر رم نگاهیهای حسن / ورنه دام دلبری‌کو آهوان رام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,217 · ganjoor 40,742
  20. 20
    کامیاب از لعل اوگشتیم بی‌اظهار شوق / ازکریمان نیست منت بردن ابرام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,236 · ganjoor 40,744
  21. 21
    بینوایی نیست ساز پرفشانیهای شوق / نیست مقصد جزفنا محمل‌کشان‌زخم را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انزخمرا
    شناسه
    bayt 1,269 · ganjoor 40,746
  22. 22
    نشئه‌ای از درد مخموری به خاک افتاده‌ام / شوق می‌خواهم به دست تاک بردارد مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اکبرداردمرا
    شناسه
    bayt 1,279 · ganjoor 40,747
  23. 23
    درتب شوق آرزوها زیرلب خون‌کرده‌ام / ناله جوشدگر بیفشارند تبخال مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    المرا
    شناسه
    bayt 1,346 · ganjoor 40,754
  24. 24
    شوق دیدارم‌، چه‌سود ازخویش بیرون رفتنم / دیدهٔ یعقوبم و جا نیست درکنعان مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انمرا
    شناسه
    bayt 1,376 · ganjoor 40,757
  25. 25
    می رسد دلدار رومن‌عمریست‌ازخودرفته‌ام / بک نگاه واپسین ای شوق برگردان مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انمرا
    شناسه
    bayt 1,382 · ganjoor 40,757
  26. 26
    بیداری من شمع‌صفت لاف زبانی‌ست / دل زادرهِ شوق بود ر‌یگ روان را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,520 · ganjoor 40,769
  27. 27
    ازتماشا حیرت بی‌بهره چون آیینه است / شوق بینایی نباشد دیدهٔ باز تو را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ازتورا
    شناسه
    bayt 1,635 · ganjoor 40,779
  28. 28
    به هرطرف نگری، شوق‌،‌محو خودبینی‌ست / دکان آینه‌گرم است چارسوی تو را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ویتورا
    شناسه
    bayt 1,675 · ganjoor 40,783
  29. 29
    یار غافل نیست بیدل لیک از شوق فضول / لغزش پا در هوای اشک دارد آه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهرا
    شناسه
    bayt 1,696 · ganjoor 40,784
  30. 30
    غریق وصلم و شوق‌ِ کنار آواره‌ام دارد / تپیدن ناکجا وسعت دهد آغوش ماهی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    وشماهیرا
    شناسه
    bayt 1,949 · ganjoor 40,807

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه