→ دیوانِ بیدل دهلوی

انتظار

236 بیت · 237 مصراع · 206 غزل

تعریف

entezar

انتظار در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با انتظار شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: چشم‌به‌راهی؛ نمادِ کشش و رنجِ عاشق در فراق. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 237 مصراع، 236 بیت و 206 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: انتظار (237). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    بر خیالی چیده‌ایم از دیده تا دل انتظار / لیلی این انجمن وهم است و محمل انتظار
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لانتظار
    شناسه
    bayt 19,198 · ganjoor 43,745
  2. 2
    تحیر گر به چشم انتظار ما نپردازد / چه وسعت می‌توان چیدن ز  آغوش امید اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یداینجا
    شناسه
    bayt 216 · ganjoor 40,651
  3. 3
    سفید از حسرت این انتظار است استخوان من / که یا رب ناوکت در کوچهٔ دل کی نهد پا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 406 · ganjoor 40,667
  4. 4
    نه فلک آغوش شوق انتظار آماده است / کای نهال باغ بی‌رنگی زآب وگل برآ
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لبرا
    شناسه
    bayt 694 · ganjoor 40,696
  5. 5
    غم انتظار تو برده‌ام به ره خیال تو مرده‌ام / قدمی به پرسش من‌ گشا نفسی چو جان به بدن درآ
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ندرا
    شناسه
    bayt 830 · ganjoor 40,708
  6. 6
    به در زن از مدعا چو بیدل ز الفت وهم پوچ بگسل / بر آستان امید باطل‌، خجل مکن انتظار خود را
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ارخودرا
    شناسه
    bayt 847 · ganjoor 40,709
  7. 7
    کوشش بی‌دست و پایان از اثر نومید نیست / انتظار دام آخر می‌کشد نخجیر را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یررا
    شناسه
    bayt 924 · ganjoor 40,716
  8. 8
    انتظار وعدة دیدار آخر واخرید / از غم ماضی شدن مستقبل حال مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    المرا
    شناسه
    bayt 1,343 · ganjoor 40,754
  9. 9
    پردهٔ‌چشمم‌به‌برق حسرت‌دیدارسوخت / انتظار آخر مقشرکرد بادام مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اممرا
    شناسه
    bayt 1,354 · ganjoor 40,755
  10. 10
    فضولی می‌کنم در انتظار مهر تابانش / گرفتم پرده بردارد،‌کجا تاب است شبنم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اباستشبنمرا
    شناسه
    bayt 1,420 · ganjoor 40,760
  11. 11
    چه لازم است‌کشی انتظار تیغ اجل / فشارآب بقا بس بودگلوی تو را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ویتورا
    شناسه
    bayt 1,679 · ganjoor 40,783
  12. 12
    ماییم و حیرتی و سر راه انتظار / امید منقطع نشود دام چیده را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    یدهرا
    شناسه
    bayt 1,750 · ganjoor 40,790
  13. 13
    نایابی مطالب معدوم کرد ما را / دیگر کسی چه یابد در انتظار عنقا
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    ارعنقا
    شناسه
    bayt 2,036 · ganjoor 40,815
  14. 14
    پرکرده جرو لایتجزاکتاب ما / در انتظار نقطه کم است انتخاب ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ابما
    شناسه
    bayt 2,051 · ganjoor 40,817
  15. 15
    نقش قدم ز خاک‌نشینان حیرت است / امید نیست واسطهٔ انتظار ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ارما
    شناسه
    bayt 2,160 · ganjoor 40,826
  16. 16
    انتظار رنگهای رفته می‌باید کشید / خامهٔ نقاش مژگان ریخت درتصویر ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرما
    شناسه
    bayt 2,223 · ganjoor 40,831
  17. 17
    در انتظار رهایی نشسته‌ایم که شاید / به روی ما مژه بستن دری برآورد از ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ریبراوردازما
    شناسه
    bayt 2,248 · ganjoor 40,833
  18. 18
    اینجا جواب نامهٔ عاشق تغافل است / بیهوده انتظار خبر می‌کشیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رمیکشیمما
    شناسه
    bayt 2,550 · ganjoor 40,861
  19. 19
    سوخت پیش از ما درین محفل چراغ انتظار / دیدهٔ یعقوب نایاب است درکنعان ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,695 · ganjoor 40,873
  20. 20
    خداوندا به آن نور نظر در دیده جا بنما / به قدر انتظار ما جمال مدعا بنما
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ابنما
    شناسه
    bayt 2,711 · ganjoor 40,875
  21. 21
    شهید انتظار جلوهٔ تیغ که‌ام یارب / که چون شمعم زیک‌گردن بلندی می‌کندسرها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    رها
    شناسه
    bayt 3,173 · ganjoor 40,918
  22. 22
    چو غنچه در پس زانوی انتظار جدایی / نشسته در چمن ما هزار رنگ کمین‌ها
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ینها
    شناسه
    bayt 3,479 · ganjoor 40,945
  23. 23
    به ذوق داغ کسی در کنار سوختگی‌ها / چو شمع سوختم از انتظار سوختگی‌ها
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ارسوختگیها
    شناسه
    bayt 3,552 · ganjoor 40,953
  24. 24
    هنوز از کف خاکسترم بهار فروش است / شکوفهٔ چمن انتظار سوختگی‌ها
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ارسوختگیها
    شناسه
    bayt 3,556 · ganjoor 40,953
  25. 25
    می‌کشد خمیازهٔ صبح‌ انتظارِ آفتاب / در خمارآبادِ مخموران قدح‌پیما بیا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,613 · ganjoor 40,958
  26. 26
    فرصتِ هستی ندارد دستگاهِ انتظار / مفتِ امروزیم پس ای وعدهٔ فردا بیا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,618 · ganjoor 40,958
  27. 27
    سر و پا دمی‌ که به‌ هم رسد، تک‌وتازها به‌ قدم رسد / خم انتظار تو می‌کشم به وداع قد دوتا بیا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,626 · ganjoor 40,959
  28. 28
    تا نرفته‌ام ز نظر شام من رسان به سحر / شمع انتظار توام صبح نادمیده بیا
    وزن
    فاعلات مفتعلن فاعلات مفتعلن
    قافیه
    یدهبیا
    شناسه
    bayt 3,639 · ganjoor 40,960
  29. 29
    حرص فرصت انتظار و دوررنگ است آسیا / دل ز نوبت جمع‌کن پر بی‌درنگ است آسیا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگاستاسیا
    شناسه
    bayt 3,694 · ganjoor 40,966
  30. 30
    آن سوی کون و مکان طیار پرواز انتظار / ششجهت وارستگی آغوش و آزادی طلب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ب
    شناسه
    bayt 3,709 · ganjoor 40,967

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه