→ دیوانِ بیدل دهلوی

اثر

321 بیت · 321 مصراع · 291 غزل

تعریف

asar

اثر در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با اثر شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: نشان و تأثیر؛ ردِّ برجامانده، که گاه نایاب و بی‌اثر است. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 321 مصراع، 321 بیت و 291 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: اثر (321). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    چشم اثر ندیده ز رفتار ما نشان / چون سایه‌ام خراب فراموش نقش پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    وشنقشپا
    شناسه
    bayt 78 · ganjoor 40,639
  2. 2
    جهان نامنفعل‌گل‌کرد، اثر هم موقعی دارد / عرق‌واری به روی‌کس نمی‌شاشد حیا اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ااینجا
    شناسه
    bayt 120 · ganjoor 40,643
  3. 3
    صبح پیری اثر قطع امید است اینجا / تار و پود کفنت موی سفید است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یداستاینجا
    شناسه
    bayt 154 · ganjoor 40,646
  4. 4
    تپشهای نفس از پردهٔ تحقیق می‌گوید / که تا از خود اثر داری نخواهی آرمید اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یداینجا
    شناسه
    bayt 231 · ganjoor 40,652
  5. 5
    از حرف و صوت بی‌اثر شد جهل لنگردارتر / بر کوه خواند ناکجا افسون بال و پر صدا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    رصدا
    شناسه
    bayt 274 · ganjoor 40,656
  6. 6
    جرم آدم چه اثر داشت که از منفعلی / گشت در مزرع گندم همه دختر پید‌ا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رپیدا
    شناسه
    bayt 325 · ganjoor 40,660
  7. 7
    اثر گم است به گرد کساد این بازار / همان به ناله فروشید، دردِ دلها را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 357 · ganjoor 40,663
  8. 8
    تاکی چو جرس دل به تپیدن بخراشم / در ناله‌ام آغوش وداعیست اثر را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ررا
    شناسه
    bayt 866 · ganjoor 40,711
  9. 9
    بیدل چه بلایی‌که زتوفان خروشت / در راه طلب پی نتوان یافت اثر را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ررا
    شناسه
    bayt 881 · ganjoor 40,712
  10. 10
    کوشش بی‌دست و پایان از اثر نومید نیست / انتظار دام آخر می‌کشد نخجیر را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یررا
    شناسه
    bayt 924 · ganjoor 40,716
  11. 11
    بیدل چه اثر واکشد از درد برهمن / نیشی نگشوده‌ست رگ سنگ صنم را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    مرا
    شناسه
    bayt 1,196 · ganjoor 40,740
  12. 12
    حسن مطلق داشتم خودبینی‌ام آیینه‌کرد / اینقدرها هم اثر می‌بوده است اوهام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,226 · ganjoor 40,743
  13. 13
    وقت است‌ کنون‌ کز اثر خون شهیدان / جوش رگ‌ گل می‌کند این شعله دخان را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,527 · ganjoor 40,769
  14. 14
    چو سیمت نیست خامُش‌کن که صوتت بی‌اثر گردد / صداهای عجایب از ره سیم است قانون را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ونرا
    شناسه
    bayt 1,556 · ganjoor 40,772
  15. 15
    عرض شوخی چه دهد نالهٔ محروم اثر / تیغِ بی‌جوهر ما کرد سفید ابرو را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ورا
    شناسه
    bayt 1,588 · ganjoor 40,775
  16. 16
    ندانم از اثر کوشش کدام دل است / که می‌کِشند به پابوسِ یار، گیسو را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ورا
    شناسه
    bayt 1,600 · ganjoor 40,776
  17. 17
    می‌توان‌کردن بدی را هم به حرف نیک‌، نیک / از اثر خالی مدان خاصیت افواه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهرا
    شناسه
    bayt 1,691 · ganjoor 40,784
  18. 18
    ز انقلاب حوادث بزرگی ایمن نیست / به طبع‌کوه اثر افزونتر است زلزله را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    لهرا
    شناسه
    bayt 1,777 · ganjoor 40,792
  19. 19
    اثر دور است ازین یاران حقوق آشنایی را / سر وگردن مگر ظاهرکند درد جدایی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اییرا
    شناسه
    bayt 1,951 · ganjoor 40,808
  20. 20
    اجابت‌پرور رحمت‌تلاش از کس نمی‌خواهد / به دست از دعا خالی‌،‌ گریبان اثر بگشا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ربگشا
    شناسه
    bayt 1,982 · ganjoor 40,810
  21. 21
    کینهٔ ما اثر جنبش مژگان دارد / نخلیده‌ست مگر در دلِ خود نشتر ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رما
    شناسه
    bayt 2,150 · ganjoor 40,825
  22. 22
    چقدر ز خجلت مدعا زده‌ایم بر اثر غنا / که چو رنگ دامن خاک‌ هم نگرفت خون شکار ما
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ارما
    شناسه
    bayt 2,193 · ganjoor 40,829
  23. 23
    همه را ربوده ز دست خود اثر نوید رسیدنت / ز وداع ما چه خبر دهد به دل شکسته سروش ما
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    وشما
    شناسه
    bayt 2,341 · ganjoor 40,842
  24. 24
    ای آه اثر باخته آتش نفسی چند / خون شوکه زدست توکباب است دل ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اباستدلما
    شناسه
    bayt 2,397 · ganjoor 40,847
  25. 25
    اشک‌یأسیم ای اثر از حال ما غافل مباش / با دو عالم نالهٔ خون‌گشته همزادیم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادیمما
    شناسه
    bayt 2,451 · ganjoor 40,852
  26. 26
    ازکمال ما چه ‌می‌پرسی‌که چون آه حباب / در خود آتش می‌زنیم از بس اثر داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,486 · ganjoor 40,855
  27. 27
    طرح قیامتی ز جگر می‌کشیم ما / نقاش ناله‌ایم و اثر می‌کشیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رمیکشیمما
    شناسه
    bayt 2,544 · ganjoor 40,861
  28. 28
    عمری‌ست درادبکدهٔ وضع خامشی / از ناله انتقام اثر می‌کشیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رمیکشیمما
    شناسه
    bayt 2,562 · ganjoor 40,862
  29. 29
    بیدل ز بسکه بی‌اثر عرض هستی‌ام / کردی نکرد در دل آیینه آه ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اهما
    شناسه
    bayt 2,759 · ganjoor 40,879
  30. 30
    داغ‌گل‌کرد بهار از اثر لالهٔ ما / سرمه‌گردید صدای جرس نالهٔ ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    الهٔما
    شناسه
    bayt 2,781 · ganjoor 40,882

مفاهیمِ هم‌نشین

پیوند با قرآن

فرضیهٔ لنزی
Q.AYAH

هم‌خانوادهٔ این واژه