دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2508

چون صبح نخندد ز قبایم غم دامن

وزن مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه مدامنردیف دامندشواری میانه

جسته‌ست گریبان من از عالم دامن

تا وحشت عنقایی‌ام آهنگ جنون کرد

گرد دو جهان سوخت نفس در خم دامن

از تنگی دل وسعت امکان به گره رفت

شد کلفت این‌گرد دلیل رم دامن

گر ترک حسد چهرهٔ توفیق فروزد

چون آتش یاقوت نشین بیغم دامن

بال رم فرصت نتوان کرد فراهم

چاکست گریبان گل از ماتم دامن

بر صورت دنیا زده‌ام پهلوی تسلیم

پای است دراین انجمنم توام دامن

طاقت اثر حوصله گم کرد درین باغ

حیرت گلی آورد که گفتم کم دامن

فریاد که بر چهرهٔ ما داغ تری ماند

چون شمع نچیدیم به مژگان نم دامن

بیدل به فشار دل تنگم چه توان کرد

صحرا شدم اما نشدم محرم دامن

مفاهیمِ این غزل

دامن / گریبان آتش / شمع دل / قلب گل / بهار جهان / دهر دنیا-بازی / بازی دنیا

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
دامن: کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دست‌آویز.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
جنون: دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
آتش: شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
داغ: نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
مژگان: موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
حیرت: سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمی‌ماند.
گرد: غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
پای: عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
فرصت: مجال کوتاه انجام کار؛ در شعر غالبا لحظه گذرای عمر.

غزل‌های مرتبط

غزل 2278
زان پری چون شیشه تا غزل 459
غلغل صبح ازل از دل ع غزل 1256
عید است غبار سر راه غزل 1128
تا جلوهٔ بیرنگ تو بر غزل 2005
بی حوصلگی کرد درین ب غزل 2232
در حسرت آن شمع طرب ب

خوانش و منبع در گنجور ↗