→ دیوانِ بیدل دهلوی

مشکل

184 بیت · 184 مصراع · 172 غزل

تعریف

moshkel

مشکل در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با مشکل شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: دشوار و گره؛ معمای هستی و دشواریِ راهِ سلوک. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 184 مصراع، 184 بیت و 172 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: مشکل (184). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    به سعی غیر، مشکل بود ز آشوب دویی رستن / سری در جیب خود دزدیدم و بردم پناه آنجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اهانجا
    شناسه
    bayt 110 · ganjoor 40,642
  2. 2
    غنچهٔ وا شده مشکل که دلی نگشاید / بستگی چون رود از قفل‌،‌ کلید است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یداستاینجا
    شناسه
    bayt 158 · ganjoor 40,646
  3. 3
    سراغ‌ کاروان ملک خاموشی بود مشکل / به بوی غنچه‌ هم‌دوش است‌ آواز جرس اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ساینجا
    شناسه
    bayt 257 · ganjoor 40,655
  4. 4
    یاد نگاه سرمه‌گون خوانده‌ست بر حالم فسون / مشکل که بیمار مرا برخیزد از بستر صدا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    رصدا
    شناسه
    bayt 269 · ganjoor 40,656
  5. 5
    ز محو عشق غیر از عشق نتوان یافت آثاری / به‌ دریا قطره چون ‌گردید گم، مشکل شود پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لشودپیدا
    شناسه
    bayt 298 · ganjoor 40,658
  6. 6
    مقصد عشق بلند است، ز افلاک مپرس / نشئه، مشکل که شود از خط ساغر پیدا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رپیدا
    شناسه
    bayt 328 · ganjoor 40,660
  7. 7
    نگه شد شمع فانوس خیال از چشم‌پوشیدن / فنا، مشکل که از عاشق برد ذوق تماشا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 369 · ganjoor 40,664
  8. 8
    حریف وحشت دل دیدهٔ حیران نمی‌گردد / گهر مشکل فراهم آورد اجزای دریا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 408 · ganjoor 40,667
  9. 9
    محکوم فرمان قضا مشکل‌کشد سر بر هوا / از تیغ گر غافل نه‌ای گردن برافرازی چرا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    ازیچرا
    شناسه
    bayt 801 · ganjoor 40,705
  10. 10
    ما ضعیفان را ملایم‌طینتی دام بلاست / مشکل است از روی خاکستر گذشتن مور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 885 · ganjoor 40,713
  11. 11
    بر امید وصل مشکل نیست قطع زندگی / شوقِ منزل می‌کند نزدیک‌، راه دور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 905 · ganjoor 40,714
  12. 12
    زکلفت‌گر دلت‌شد غنچه‌، گلزارش تصورکن / که خرسندی به آسانی رساندکار مشکل را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,107 · ganjoor 40,733
  13. 13
    به می رفع‌کجی مشکل بود ازطبع‌کج طینت / به زور سیل نتوان راست‌کردن قامت پل را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,123 · ganjoor 40,734
  14. 14
    فنا مشکل‌کند منع تپش از طینت عاشق / به‌ساحل نیز درد موج‌این دریا تسلسل‌را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,133 · ganjoor 40,735
  15. 15
    حوادث‌کج سرشتان را نبخشد وضع همواری / بود مشکل‌کشاکش ازکمان بیرون برد خم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    مرا
    شناسه
    bayt 1,176 · ganjoor 40,739
  16. 16
    ناخن تدبیر را بر عقدگوهر دست نیست / موج می مشکل‌گشاید طبع محزون مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ونمرا
    شناسه
    bayt 1,428 · ganjoor 40,761
  17. 17
    مجو از هرزه ‌طبعان جوهر پاس نفس بیدل / که حفظ بوی خود مشکل بودگلهای خندان را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,542 · ganjoor 40,770
  18. 18
    رعونت مشکل است‌از مزرع ما سربرون آرد / که پامالی بود بالیدن این عاجزگیاهان را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اهانرا
    شناسه
    bayt 1,546 · ganjoor 40,771
  19. 19
    ناتوانی‌گر شفیع ما نگردد مشکل ست / عاجزان دارند یک سر زیر دندان‌کاه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهرا
    شناسه
    bayt 1,688 · ganjoor 40,784
  20. 20
    جوهر وارستگان مشکل اگر ماند نهان / راه در چشم‌است‌گرد بر زمین ننشسته را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ستهرا
    شناسه
    bayt 1,713 · ganjoor 40,786
  21. 21
    روح‌را از بندجسمانی گذشتن‌مشکل است / هرگره‌، منزل بود درکوچهٔ نی ناله را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    الهرا
    شناسه
    bayt 1,792 · ganjoor 40,793
  22. 22
    به سعی ناله و افغان غم دل کم نمی‌گردد / صدا مشکل بود ازکوه بردارد گرانی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,896 · ganjoor 40,802
  23. 23
    ز دم‌سردی دوران کم نگردد گرمی دل‌ها / فسردن‌ مشکل است از آب‌ دریا جوش ماهی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    وشماهیرا
    شناسه
    bayt 1,946 · ganjoor 40,807
  24. 24
    جهان توفان رنگ و دل همان مشتاق بیرنگی‌ / چه سازد جلوه با آیینهٔ مشکل‌پسند ما
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ندما
    شناسه
    bayt 2,116 · ganjoor 40,822
  25. 25
    از خروش آباد توفان جنون جو‌شیده‌ایم / بی‌صدا نقاش هم مشکل‌کشد زنجیر ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرما
    شناسه
    bayt 2,232 · ganjoor 40,832
  26. 26
    ای همه آیات قدرت ظاهر از شان شما / کارهای مشکل آفاق آسان شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,326 · ganjoor 40,841
  27. 27
    نسبت محویت از ما قطع‌کردن مشکل است / حسن تا آیینه دارد حیرت آبادیم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادیمما
    شناسه
    bayt 2,453 · ganjoor 40,852
  28. 28
    رفع‌کلفت از مزاج تیره‌بختان مشکل است / همچو داغ لاله شام بی‌سحر داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,492 · ganjoor 40,855
  29. 29
    شوخی آثار معنی بی‌عبارت مشکل است / فاش‌ترگوییم او هم اوست تا ماییم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اییمما
    شناسه
    bayt 2,614 · ganjoor 40,866
  30. 30
    زین دبستان مصرع زلفی مسلسل خوانده‌ایم / خامشی مشکل که گردد مقطع دیوان ‌ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,680 · ganjoor 40,872

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه