دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 507

یار دور است ز ما تا به نظر نزدیک است

وزن فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)قافیه رنزدیکاستردیف نزدیک استدشواری درآمدنی

امتیاز آینهٔ دوریِ هر نزدیک است

می‌گزد جوهر آیینه کف دست تهی

باخبر باش که افلاس و هنر نزدیک‌است

اگر از نعمت الوان نتوان کام گرفت

مغتنم گیر که دندان به جگر نزدیک است

چون نفس نیم نفس در قفس آینه‌ایم

راحت منزل ما پر به سفر نزدیک است

دود دل مژده ی خاکستر ما داد و گذشت

یعنی این شب که تو دیدی به سحر نزدیک است

در عبادتکده ی دل که ادب محرم اوست

هر دعایی که نکردم به اثر نزدیک است

خم تسلیم هم از وضع نیازم بپذیر

حلقه هرچند برون است ز در نزدیک است

غیر بسمل همه‌کس جست و ندادند سراغ

آشیانی که به افشاندن پر نزدیک است

دوری آب و گهر بر من و دلدار مبند

آنقدر نیست که گویم چقدر نزدیک است

بیدل آیینه بپرداز غم دوری چند

آسمان نیز به انداز نظر نزدیک است

مفاهیمِ این غزل

آیینه پر / بال / پرواز چشم / نگاه دست / کف دل / قلب نفس / دم

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
آب: مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
دست: اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
نظر: نگاه و دیدن؛ توجهِ معشوق یا بصیرتِ باطن.
سحر: سپیده‌دم؛ زمان گشایش، دعا، بیداری و تغییر حال.
جوهر: ذات و بنیاد شیء؛ چیزی که قائم به خود دانسته می‌شود.
خم: خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
وضع: حالت و رفتار؛ هیئت و شیوهٔ بودن در جهان.
غم: اندوه؛ سرمایهٔ دلِ عاشق و همدمِ شب‌های تنهایی.
کف: کفِ دست یا کفِ آب؛ نمادِ ناپایداری و تهی‌دستی.
اثر: نشان و تأثیر؛ ردِّ برجامانده، که گاه نایاب و بی‌اثر است.
ادب: حرمت و آیینِ رفتار؛ نمادِ خاموشی و فروتنیِ سالک.

غزل‌های مرتبط

غزل 506
در ندامت‌گل مقصود به غزل 28
کو بقا گر نفست گشت م غزل 959
باز بی‌تابی‌ام احرام غزل 1073
زین گلستان که گلش رن غزل 2666
جهدکن تا نروی بر اثر غزل 1175
پی اشک من ندانم به ک

خوانش و منبع در گنجور ↗