فلک چه نقشکشد صرف بند و بست جبین
فلک چه نقشکشد صرف بند و بست جبین
مگر زمین فکند طرحی ازنشست جبین
фалак ча нақш-кашад сарф банд ва баст ҷабин
магар замин факанд тараҳи азанашаст ҷабин
به سجده نیز ز بار قبول نومیدیم
زمین معبد ما بود پشت دست جبین
ба саҷада низ з бор қабул нумидим
замин маъабд мо буд пашт даст ҷабин
نگین عبرتی از سرنوشت هیچ مپرس
دمیدهگیر خطی چند از شکست جبین
нгин ъабарти аз сарнушт ҳич мапарс
дамида-гир хти чанд аз шакаст ҷабин
ز صد هزار جنون و فنون نخواهی یافت
به غیر سجدهٔ عجز از بلند و پست جبین
з сад ҳазор ҷанун ва фанун нхоҳи йофт
ба ғир саҷада ъаҷаз аз баланд ва паст ҷабин
به پیش خلق دنی عرض احتیاج مبر
به خاک جرعه نریزد قدح پرست جبین
ба пиш халқ дани ъарз аҳатиоҷ мабар
ба хок ҷараъа наризд қадаҳ парсат ҷабин
بلند و پست جهان زیردست همواریست
ز عضوهاست سرافرازتر نشست جبین
баланд ва паст ҷаҳон зирдаст ҳамавори-ст
з ъазуҳост сарофарозатар нашаст ҷабин
به هیچ سوز حیا گرم ننگری بیدل
عرق اگر دهد آیینهات به دست جبین
ба ҳич суз ҳио гарм нангари бидел
ъарақ агар даҳад оина-ат ба даст ҷабин
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- شکست
- درهمشکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- عرق
- تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
- عجز
- ناتوانی و درماندگی؛ فروتنیِ بنده در برابرِ حق.
- عرض
- ویژگی ناپایدار شیء؛ در برابر جوهر و ذات.
- هیچ
- بودِ تهی و بیاعتبار؛ نشان نفی خود یا جهان گذرا.
- خلق
- مردمان یا خوی و سرشت؛ جهانِ کثرت در برابرِ تنهایی.
- حیا
- شرم و آزرم؛ پردهٔ ادب و حجابِ جمالِ معشوق.
- فلک
- آسمان و گردونِ روزگار؛ نمادِ سرنوشت و جفای چرخ.
- بلند
- رفیع و والا؛ نمادِ همتِ بزرگ و سرفرازی.
- زمین
- خاک و گستره عالمِ خاکی؛ نمادِ فروتنی و جهانِ مادی.
- جبین
- پیشانی؛ جایگاهِ نشانِ بخت و فروتنیِ سجده.