دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1512

محوتسلیمیم اما سجده لغزش مایه بود

وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)قافیه ایهبودردیف بوددشواری دشوار

سر خط پیشانی ما را مداد از سایه بود

یک نفس با مهلتی سودا نکردیم آه عمر

این حباب بی‌سر وپا پرتنک سرمایه بود

مایهٔ بالیدن ما پهلوی خود خوردنست

درگداز استخوان شمع شیر دایه بود

نالهٔ فرهاد می‌آید هنوز از بیستون

رونق تفسیر قرآن وفا این آیه بود

این شماتتهای یاران زیر چرخ امروز نیست

خانهٔ شطرنج تا بوده‌ست خوش همسایه بود

التفات نازی از مژگان سیاهی داشتیم

هرکجا رفتیم از خود بر سر ما سایه بود

محمل نازش ز صحرایی که بال افشان گذشت

گرد اگر برخاست طاووس چمن پیرایه بود

بیدل از چاک جگر چون صبح بستم نردبان

منظری‌کز خود برآیم با فلک هم پایه بود

مفاهیمِ این غزل

سر / سودا نفس / دم غبار / سایه فلک / چرخ نفس ناله / آه / آواز

تلمیحاتِ این غزل

فرهاد

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
ناله: فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
مژگان: موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
سایه: اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کم‌رنگ.
خانه: سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
گرد: غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
خط: موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
چمن: سبزه‌زارِ خرّم؛ نمادِ بهار، باغ و جلوه‌گاهِ حسن.
حباب: پوسته نازک روی آب؛ نماد ناپایداری و تهی‌بودن.
آه: نالهٔ دل؛ دودِ سینهٔ عاشق و فریادِ سوز و درد.
فلک: آسمان و گردونِ روزگار؛ نمادِ سرنوشت و جفای چرخ.
عمر: زندگانی؛ به اندازه چند نفس کوتاه و ناپایدار شمرده می‌شود.

غزل‌های مرتبط

غزل 1483
هرکه را اجزای موهوم غزل 2076
دمی چون شمع گر جیب ت غزل 1515
این انجمن افسانهٔ را غزل 1486
دیده را مژگان بهم آو غزل 1489
شب که در بزم ادب قان غزل 717
تا به مطلوب رسیدن‌کا

خوانش و منبع در گنجور ↗