→ دیوانِ بیدل دهلوی

گوش

230 بیت · 230 مصراع · 198 غزل

تعریف

gush

گوش در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با گوش شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: اندامِ شنوایی؛ گوشِ هوش و شنیدنِ ندای حق. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 230 مصراع، 230 بیت و 198 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: گوش (230). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    بیدل ز جوش آبله‌ام در ره طلب / گوهرفروش شد چو صدف‌ گوش نقش پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    وشنقشپا
    شناسه
    bayt 84 · ganjoor 40,639
  2. 2
    هجوم درد پیچیده‌ست هستی تا عدم بیدل / تو هم‌ گر گوش داری ناله‌ای خواهی‌ شنید اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یداینجا
    شناسه
    bayt 222 · ganjoor 40,651
  3. 3
    فسون و افسانهٔ تو و من فشاند بر چشم و گوش دامن / غبار مجنون به دشت روشن چراغ موسی به طور پیدا
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ورپیدا
    شناسه
    bayt 335 · ganjoor 40,661
  4. 4
    به هوش آ، تا به این آهنگ، مالم گوش تمییزت / که در چشم غلط‌بینت چه پنهانی‌ست پیدا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 388 · ganjoor 40,665
  5. 5
    تأمل تا چه در گوش افکنَد پیمانهٔ ما را / نوایی هست درخاطر شکست رنگ مینا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 415 · ganjoor 40,668
  6. 6
    نوای پردهٔ خاکیم یک‌قلم بیدل! / کجاست عبرت اگر گوش‌ کرده‌ای ما را؟
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    وشکردهایمارا
    شناسه
    bayt 606 · ganjoor 40,688
  7. 7
    من و ما، هرچه باشد رغبتی ونفرتی دارد / جهان وعظ است لیکن گوش می‌باید نصیحت را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ترا
    شناسه
    bayt 734 · ganjoor 40,699
  8. 8
    نتوان به وحشت از سر آسودگی‌گذشت / دام ره است‌گوش صدای رمیده را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    یدهرا
    شناسه
    bayt 1,751 · ganjoor 40,790
  9. 9
    هر سپندی‌ گوش چندین بزم می‌مالد به‌هم / خوابناکان کاش از ما بشنوند افسانه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهرا
    شناسه
    bayt 1,815 · ganjoor 40,795
  10. 10
    ربود از بس خیال ساعد او هوش ماهی را / نمی‌باشد خبر از شورِ دریا گوشِ ماهی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    وشماهیرا
    شناسه
    bayt 1,944 · ganjoor 40,807
  11. 11
    از عدم ناجسته‌ کر کرده‌ست‌ گوش عالمی / شور نشنیدن صدای بیضهٔ فولاد ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادما
    شناسه
    bayt 2,078 · ganjoor 40,819
  12. 12
    فلک ز صبح قیامت فکنده شور به عالم / مباد پنبهٔ گوش کری برآورد از ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ریبراوردازما
    شناسه
    bayt 2,244 · ganjoor 40,833
  13. 13
    ز فسانهٔ لب خامش‌ که رسید مژده به‌گوش ما / که‌ سخن‌ گهر شد و زد گره به‌ زبان سکته‌خروش ما
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    وشما
    شناسه
    bayt 2,336 · ganjoor 40,842
  14. 14
    گلها تمام پنبهٔ گوش تغافلند / بلبل! به هرز سر نکنی داستان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,654 · ganjoor 40,870
  15. 15
    وقت‌آن شدکه به دریوزه شود سر خوش ناز / کاسهٔ داغ من ازپنبهٔ گوش مینا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    وشمینا
    شناسه
    bayt 2,978 · ganjoor 40,901
  16. 16
    گوشه‌گیران غافل از نیرنگ امکان نیستند / می‌خورَد بر گوش یک‌سر معنی اسرارها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارها
    شناسه
    bayt 3,215 · ganjoor 40,921
  17. 17
    ما و من اثبات حق در گوش می‌آید / نوای طرفه‌ای دارد شکست رنگ باطل‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لها
    شناسه
    bayt 3,289 · ganjoor 40,928
  18. 18
    ای ز چشم میْ‌پرستت مست حیرت جام‌ها / حلقهٔ زلف گره‌گیرت به گوش دام‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امها
    شناسه
    bayt 3,306 · ganjoor 40,930
  19. 19
    از نشان هستی ما سکه نامی بیش نیست / صید ما حکم صدا دارد به گوش دام‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امها
    شناسه
    bayt 3,334 · ganjoor 40,932
  20. 20
    به‌ فسون حاجت هرزه‌دو، در جرأتی نگشوده‌ام / ز حیا رسیده به‌ گوش من‌ که عرق‌ کن آبله‌پا بیا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,630 · ganjoor 40,959
  21. 21
    فریاد اهل شرم به‌گوش‌که می‌رسد / بیش از حباب‌، نیست نفس پرده‌در در آب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ردراب
    شناسه
    bayt 4,074 · ganjoor 40,997
  22. 22
    پنبهٔ شبنم به‌گوش غنچه داغ لاله شد / بیش ز این نتوان شنیدن ماجرای عندلیب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ایعندلیب
    شناسه
    bayt 4,369 · ganjoor 41,024
  23. 23
    زندگانی دستگاه خواب غفلت بود و بس / چشم تا بیدارکردم‌ گوش بر افسانه ریخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهریخت
    شناسه
    bayt 4,643 · ganjoor 41,048
  24. 24
    کاش از این هستی صدای الرحیلی بشنوی / می‌کشد هر صبح چندین پنبه از گوش کرت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رت
    شناسه
    bayt 4,674 · ganjoor 41,051
  25. 25
    به هر طرف که نهی گوش‌، یأس می‌جوشد / جهانِ حادثه، سازِ دلِ ‌شکستهٔ ماست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,916 · ganjoor 41,070
  26. 26
    به‌گوش عبرت ازپن پرده می‌رسد آواز / که نقش طاقچهٔ رنگ پر تنک بست است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ستاست
    شناسه
    bayt 5,134 · ganjoor 41,087
  27. 27
    از تپیدن‌های دل عمری‌ست می آید به ‌گوش / کای حریفان! آشیانِ راحتِ بسمل‌ کجاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لکجاست
    شناسه
    bayt 5,170 · ganjoor 41,091
  28. 28
    گوش‌کو تا شود آیینهٔ راز / نالهٔ ما نفس بیمار است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)
    قافیه
    اراست
    شناسه
    bayt 5,406 · ganjoor 41,110
  29. 29
    ز شور حیرت من گوش‌ عالمی باز است / نگه به پردهٔ چشمم هجوم آواز است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ازاست
    شناسه
    bayt 5,479 · ganjoor 41,117
  30. 30
    شنیدنی‌ست سرانجام کار دیدنها / نگه به گوش بدل کن که عالم آواز است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ازاست
    شناسه
    bayt 5,486 · ganjoor 41,117

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه