→ دیوانِ بیدل دهلوی

طاقت

197 بیت · 197 مصراع · 194 غزل

تعریف

taqat

طاقت در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با طاقت شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: تاب و توان؛ نمادِ صبرِ روبه‌زوالِ عاشق در هجران. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 197 مصراع، 197 بیت و 194 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: طاقت (197). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    به اولین جلوه‌ات ز دل‌ها رمید صبر و گداخت طاقت / کجاست آیینه تا بگیرد غبارِ حیرت درین تماشا
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 22 · ganjoor 40,634
  2. 2
    عجز طاقت همه‌دم شاهد معدومی ماست / نفس سوخته یک شمع مزار است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    راستاینجا
    شناسه
    bayt 173 · ganjoor 40,647
  3. 3
    عصمت حسن یوسفی زد چاک / پردهٔ طاقت زلیخا را
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 440 · ganjoor 40,670
  4. 4
    بیدل مخواه آزار دل از طاقت راحت گسل / ای پا به دوش آبله بر خار می‌تازی چرا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    ازیچرا
    شناسه
    bayt 802 · ganjoor 40,705
  5. 5
    ز پاس ناموس ناتوانی چو سایه‌ام ناگزیر طاقت / که هرچه زین‌ کاروان‌ گران‌ شد به‌دوشم افکند بار خود را
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ارخودرا
    شناسه
    bayt 838 · ganjoor 40,709
  6. 6
    گر نداری طاقت از اظهار دعوی شرم دار / شوخی رفتار رسوایی‌ست پای لنگ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگرا
    شناسه
    bayt 1,075 · ganjoor 40,730
  7. 7
    نباشد بی‌عصا امداد طاقت پیکر خم را / مدارکار فرمایی برانگشت است خاتم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    مرا
    شناسه
    bayt 1,197 · ganjoor 40,741
  8. 8
    بیدل اندر جلوه‌گاه حسن طاقت‌سوز اوست / جوهر حیرت زبان عذرخواه آیینه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهایینهرا
    شناسه
    bayt 1,854 · ganjoor 40,798
  9. 9
    شب‌هجران چه جویی طاقت صبر ازمن بیدل / که‌آهم می‌کند سنگ فلاخن سخت جانی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,898 · ganjoor 40,802
  10. 10
    چون صبح مجو طاقت آزارکس از ما / کم نیست‌که ما را به درآرد نفس ازما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سازما
    شناسه
    bayt 2,262 · ganjoor 40,835
  11. 11
    گر به تسلیم وفا پا فشرد طاقت عجز / باده از خون رگ سنگ‌کشد شیشهٔ ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یشهٔما
    شناسه
    bayt 2,764 · ganjoor 40,880
  12. 12
    سختی دهر ز صبر دل ما زنهاری‌ست / آب شد طاقت سنگ از جگر شیشهٔ ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یشهٔما
    شناسه
    bayt 2,773 · ganjoor 40,881
  13. 13
    در آتشیم چو شمع از ضعیفی طاقت / که رنگ رفته نجسته‌ست از حواشی ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اشیما
    شناسه
    bayt 2,866 · ganjoor 40,890
  14. 14
    سپند مجمر هستی.ندارد آن همه طاقت / نیاز حوصله کن یک تپش درنگ برو‌ن آ
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    نگبرونا
    شناسه
    bayt 2,960 · ganjoor 40,899
  15. 15
    حباب از موج هرگز صرفهٔ طاقت نمی‌بیند / ز بالِ ما گره وامی‌کند آخر تپیدن‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنها
    شناسه
    bayt 3,440 · ganjoor 40,941
  16. 16
    در آن وادی که طاقت‌ها به عرض امتحان آید / نگاه ما ز خود رفتن‌، سرشک ما دویدن‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنها
    شناسه
    bayt 3,446 · ganjoor 40,942
  17. 17
    به پیش جلوهٔ طاقت‌گداز او بیدل / گَزید جوهر آیینه پشت دست ادب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ب
    شناسه
    bayt 3,730 · ganjoor 40,968
  18. 18
    دست هوس به دامن مطلب چسان رسد / غواص طاقت بشر وگوهر آفتاب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رافتاب
    شناسه
    bayt 3,956 · ganjoor 40,987
  19. 19
    دل به‌توفان رفت هرجا جوهر طاقت‌گداخت / خانه سیلابی‌ست بیدل‌گر ستون می‌گردد آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ونمیگردداب
    شناسه
    bayt 4,041 · ganjoor 40,994
  20. 20
    در خم آن‌زلف خون‌شد طاقت‌دلهای چاک / صبح ما آخرشفق‌گردید در زندان شب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشب
    شناسه
    bayt 4,249 · ganjoor 41,013
  21. 21
    جلوهٔ‌گل گر چنین طاقت‌گدازیها کند / بعد از این خاکستری یابی به جای عندلیب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ایعندلیب
    شناسه
    bayt 4,359 · ganjoor 41,023
  22. 22
    نه به فهم تاب رسیدنی نه به دیده طاقت دیدنی / دل خلق و هرزه تپیدنی به خیال جلوه‌ کمینی‌ات
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ینیات
    شناسه
    bayt 4,417 · ganjoor 41,028
  23. 23
    عجز طاقت سد راه رفتن از خویشم نشد / بیدل از واماندگی سر تا به پای شمع‌ پاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,751 · ganjoor 41,057
  24. 24
    بیدل از آفت‌نصیبان دلیم / خون شدن معراج طاقت‌های ماست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,825 · ganjoor 41,063
  25. 25
    دعوی طاقت مکن تا نکشی ننگ عجز / آبلهٔ پای شمع در خور ناز عصاست
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,830 · ganjoor 41,064
  26. 26
    گرد جولان توام لیک ندرد طاقت / آنقدر باش که من نیز توانم برخاست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    مبرخاست
    شناسه
    bayt 5,203 · ganjoor 41,093
  27. 27
    عجز و طاقت جوهرکیفیت یکدیگرند / برکرم ظلم است اگر دست‌گدایی برنخاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اییبرنخاست
    شناسه
    bayt 5,223 · ganjoor 41,095
  28. 28
    کعبه جو افتاد شوخیهای طاقت ورنه من / هرکجا از پا نشینم آستان دلبر است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,318 · ganjoor 41,103
  29. 29
    بی‌طاقتِ شوقیم و جبین داغ سجودی‌ست / بتخانه در این راه چه و کعبه‌ کدام است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اماست
    شناسه
    bayt 5,981 · ganjoor 41,163
  30. 30
    زانقلاب دهر بیدل ‌کارم از طاقت‌ گذشت / بعد از این از سخت‌جانی سنگ بر دل بستن است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ستناست
    شناسه
    bayt 6,179 · ganjoor 41,180

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه