→ دیوانِ بیدل دهلوی

آبله / رنج راه

1,829 بیت · 1,899 مصراع · 1,270 غزل

تعریف

abeleh-rah

آبله / رنج راه در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با آبله شناخته می‌شود و لایهٔ ضعیف یا همسایهٔ آن پا، راه، سفر است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: نشان جسمانی رنج سلوک. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 1899 مصراع، 1829 بیت و 1270 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: پا (1020)، آبله (487)، راه (475)، سفر (53). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    حیرتم آبله‌پا کرد که چون موج‌گهر / هر ط‌رف ‌گام نهد دل به سر راه من است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اهمناست
    شناسه
    bayt 6,275 · ganjoor 41,189
  2. 2
    بیتاب عشق اگر همه ریگ روان شود / تا سر بجاست آبلهٔ پا به راه اوست
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اهاوست
    شناسه
    bayt 7,776 · ganjoor 41,761
  3. 3
    بر سر راه توام خواباند جوش آبله / سعی پا بر جا زمین آخر به دندانهاگرفت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اگرفت
    شناسه
    bayt 9,770 · ganjoor 41,943
  4. 4
    رهرو از رنج سفر چاره ندارد بیدل / موج‌ ، دایم ز حباب آبلهٔ پا دارد
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ادارد
    شناسه
    bayt 11,164 · ganjoor 42,066
  5. 5
    بی‌یاس، دل از فکر وطن بر نگرفتم / تا آبله‌پا گشت گهر فال سفر زد
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رزد
    شناسه
    bayt 12,945 · ganjoor 42,224
  6. 6
    دل پا شکسته حق طلب‌، به رهت چگونه ادا کند / که چو موج‌،‌ گوهرش از ادب‌، ندویدن آبله‌پا کند
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    اکند
    شناسه
    bayt 16,110 · ganjoor 43,475
  7. 7
    به رنگ ریگ روان رهنورد سودا را / به غیر آبلهٔ پا گل سفر نبود
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رنبود
    شناسه
    bayt 17,155 · ganjoor 43,566
  8. 8
    راه تلاش دیر و حرم طی نمی‌شود / باید به طوف آبلهٔ پا رسید و بس
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    یدوبس
    شناسه
    bayt 19,935 · ganjoor 43,809
  9. 9
    چه دهد تردد هرزه‌ات ز حضور سیر و سفر به‌کف / که به راه ما نگذشته‌ای قدمی ز آبله سر به‌کف
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ربهکف
    شناسه
    bayt 21,613 · ganjoor 43,955
  10. 10
    هر چند به راه طلب افتاده‌ام از پا / ننشسته‌ چو نقش قدم آبله دارم
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ارم
    شناسه
    bayt 24,512 · ganjoor 44,211
  11. 11
    کو عبرت آگهی‌ که به تحقیق راه او / جو شد ز چشم آبلهٔ پا نگاه او
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اهاو
    شناسه
    bayt 29,495 · ganjoor 44,645
  12. 12
    نتوان به سعی آبله افسردگی‌کشید / خشتی نچیده‌ایم به تعمیر خواب پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    یرخوابپا
    شناسه
    bayt 67 · ganjoor 40,638
  13. 13
    رنج خمار تا نرسد در سراغ دوست / بستم سبوی آبله بر دوش نقش پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    وشنقشپا
    شناسه
    bayt 74 · ganjoor 40,639
  14. 14
    واماندگی چو موج گهر بی‌غنا نبود / بر عالمی ز آبلهٔ پا زدیم پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ازدیمپا
    شناسه
    bayt 101 · ganjoor 40,641
  15. 15
    بر آن سرم که ز دامن برون کشم پا را / به جیب آبله ریزم غبار صحرا را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 355 · ganjoor 40,663
  16. 16
    گذشت از چرخ و بگرفت آبله چشم ثریا را / هوایت تا کجا از پا نشانَد نالهٔ ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 414 · ganjoor 40,668
  17. 17
    هزار آبله دادیم عرض لیک چه حاصل / فلک فکند به پا کار دست بستهٔ ما را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ستهٔمارا
    شناسه
    bayt 579 · ganjoor 40,686
  18. 18
    به تو گر ز کوشش قافله، نرسید قسمت حوصله / به طریق سایه و آبله ته پا قدم نزدی چرا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    منزدیچرا
    شناسه
    bayt 785 · ganjoor 40,704
  19. 19
    بیدل مخواه آزار دل از طاقت راحت گسل / ای پا به دوش آبله بر خار می‌تازی چرا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    ازیچرا
    شناسه
    bayt 802 · ganjoor 40,705
  20. 20
    بی‌پا و سر از بسکه دویدیم به راهت / در آبله چون اشک شکستیم قدم را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    مرا
    شناسه
    bayt 1,194 · ganjoor 40,740
  21. 21
    بیاکه جام مروت دهیم حوصله را / به سایهٔ کف پا پروریم آبله را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    لهرا
    شناسه
    bayt 1,774 · ganjoor 40,792
  22. 22
    نه به دامنی ز حیا رسد نه به دستگاه دعا رسد / چو رسد به نسبت پا رسد کف دست آبله‌دار ما
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ارما
    شناسه
    bayt 2,199 · ganjoor 40,829
  23. 23
    بیدل به جنون امل ازپا ننشستیم / کاش آبله‌گیرد سر راه هوس ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سما
    شناسه
    bayt 2,279 · ganjoor 40,836
  24. 24
    جز زیر پا چو آبله خشتی نچید‌ه‌ایم / دیگرکدام قصر و چه طاق و اساس ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اسما
    شناسه
    bayt 2,292 · ganjoor 40,837
  25. 25
    بیدل از اقبال عجز درهمه جا چیده است / آبله و نقش پا افسر واورنگ ما
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    نگما
    شناسه
    bayt 2,375 · ganjoor 40,845
  26. 26
    کاش به نقش پا رسیم تا به‌گذشته‌ها رسیم / هرقدم آه می‌کشد آبله در قفای ما
    وزن
    مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون)
    قافیه
    ایما
    شناسه
    bayt 2,841 · ganjoor 40,887
  27. 27
    سودایی تو با گهر تاج خسروان / جوید ز جوش آبلهٔ پا قرینه‌ها
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینهها
    شناسه
    bayt 3,522 · ganjoor 40,949
  28. 28
    به‌ فسون حاجت هرزه‌دو، در جرأتی نگشوده‌ام / ز حیا رسیده به‌ گوش من‌ که عرق‌ کن آبله‌پا بیا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,630 · ganjoor 40,959
  29. 29
    در ره ما از شکست شیشه‌های آبله / می‌فروشد همچو جام باده نقش پا شراب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اشراب
    شناسه
    bayt 4,130 · ganjoor 41,002
  30. 30
    پا آبله کردیم دگر برگ طلب کو / بیدل عرق سعی در این پرده نفس سوخت
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سسوخت
    شناسه
    bayt 4,450 · ganjoor 41,031

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه