→ دیوانِ بیدل دهلوی

خوش

191 بیت · 192 مصراع · 169 غزل

تعریف

khosh

خوش در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با خوش شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: خوب و دلپذیر؛ نمادِ خوشیِ روح و سرخوشی. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 192 مصراع، 191 بیت و 169 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: خوش (192). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    همت زگیر و دار جهان رم‌ کمین خوش است / آرایش بلندی دامن به چین خوش است
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینخوشاست
    شناسه
    bayt 5,641 · ganjoor 41,134
  2. 2
    در این وادی که می‌باید گذشت از هرچه پیش آید / خوش آن رهرو که در دامان دی پیچید فردا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 465 · ganjoor 40,673
  3. 3
    خاکستر است شعله‌ام امروز و خوش‌دلم / یعنی رسانده‌ام به صبوری شتاب را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ابرا
    شناسه
    bayt 645 · ganjoor 40,692
  4. 4
    نیست خرابات‌جنون عرصهٔ جولان فنون / لغزش مستانه خوش است آبله پیمانه برآ
    وزن
    مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن (رجز مثمن مطوی)
    قافیه
    انهبرا
    شناسه
    bayt 720 · ganjoor 40,698
  5. 5
    بیدل‌ازنازک‌خیالان مشق‌همواری‌خوش‌است / تا نیفشارد تأمل معنی یکدست را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    سترا
    شناسه
    bayt 746 · ganjoor 40,700
  6. 6
    بدرآی بیدل ازین قفس اگر آن طرف‌ کشدت هوس / تو به‌ غربت آن‌همه خوش‌ نه‌ای‌ که‌ بگویمت به‌ وطن درآ
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ندرا
    شناسه
    bayt 836 · ganjoor 40,708
  7. 7
    خوش‌نما نبود به پیری عرض‌انداز شباب / لاف‌ گرمی سرد باشد نکهت‌ کافور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 904 · ganjoor 40,714
  8. 8
    به بی‌ارامی است آسایش ذوق طلب بیدل / خوش‌آن رهروکه‌خار پای خود فهمید منزل را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,113 · ganjoor 40,733
  9. 9
    ای‌خسیس ازسازشهرت هم‌نوایت پست‌ماند / از نگین کنده خوش درگورکردی نام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,241 · ganjoor 40,744
  10. 10
    صبح امیدیم بیدل آفتاب عشق‌کو / ناله خوش‌کرده‌ست امشب آشیان زخم را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انزخمرا
    شناسه
    bayt 1,270 · ganjoor 40,746
  11. 11
    چوموج سرمه نهانم به‌چشم خوش نگهان / زحلقهٔ رم آهوطلب سراغ مرا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اغمرا
    شناسه
    bayt 1,336 · ganjoor 40,753
  12. 12
    می‌کشم بار دل اما نقش می‌بندم به خاک / عجز، خوش نقاش عبرت‌کرد جمال مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    المرا
    شناسه
    bayt 1,349 · ganjoor 40,754
  13. 13
    چو خوش است عمر سبک عنان‌ گذرد ز ما و من آنچنان / که چو صبح در دم امتحان نفتد بر آینه بار ما
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ارما
    شناسه
    bayt 2,200 · ganjoor 40,829
  14. 14
    حیرت‌ما حسن‌را افسون مشق جلوه‌هاست / همچوآیینه بیاضی خوش قلم داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    مداریمما
    شناسه
    bayt 2,533 · ganjoor 40,859
  15. 15
    بشنو نوای نیک و بد از دور و دم مزن / دام و قفس خوش است ز پرواز آشنا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ازاشنا
    شناسه
    bayt 2,920 · ganjoor 40,895
  16. 16
    وقت‌آن شدکه به دریوزه شود سر خوش ناز / کاسهٔ داغ من ازپنبهٔ گوش مینا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    وشمینا
    شناسه
    bayt 2,978 · ganjoor 40,901
  17. 17
    از سراب اعتبار اینجا ‌دلی خوش می‌کنم / ورنه از آیینه وگوهر به فرسنگ است آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگاستاب
    شناسه
    bayt 3,942 · ganjoor 40,986
  18. 18
    مکتوب ما ز نقطه و خط سخت ساده ست / خوش باش اگر بود دل محزونش انتخاب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ونشانتخاب
    شناسه
    bayt 4,011 · ganjoor 40,992
  19. 19
    اظهار زندگی عرق خجلت است و بس / شبنم‌صفت خوش آنکه‌کنم از هوا نقاب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انقاب
    شناسه
    bayt 4,164 · ganjoor 41,005
  20. 20
    چه خوش آن‌که ترک سبب‌کنی به یقین رسی وطرب‌کنی / زحقیقت‌آنچه طلب‌کنی به طریق بیدل ما طلب
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    اطلب
    شناسه
    bayt 4,295 · ganjoor 41,017
  21. 21
    گر همه در سنگ بود آتش جدایی دید و سوخت / وقت آن‌کس خوش که از مرکز جدا گردید و سوخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یدوسوخت
    شناسه
    bayt 4,489 · ganjoor 41,035
  22. 22
    وقت رندی خوش که در ماتم‌سرای اعتبار / خرمن ‌هستی چو برق ‌از خندهٔ مستانه سوخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهسوخت
    شناسه
    bayt 4,529 · ganjoor 41,038
  23. 23
    ای خوش آن رندی‌ که در خاک خرابات فنا / رنگ  آسایش‌ چو اشک ‌از لغزش ‌مستانه ریخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهریخت
    شناسه
    bayt 4,625 · ganjoor 41,047
  24. 24
    چه خوش است اگر بود آنقدر هوس بلندی منظرت / که برآن‌مکان چو قدم نهی خم‌گردشی نخورد سرت
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    رت
    شناسه
    bayt 4,659 · ganjoor 41,050
  25. 25
    چوگوید آینه‌ام شکر خوش معاشی حیرت / زجلوه باج‌گرفتم به بی‌تلاشی حیرت
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اشیحیرت
    شناسه
    bayt 4,708 · ganjoor 41,054
  26. 26
    بهره‌ای از ساز درد بینوایی برده‌ام / چون صدای نی، شکست استخوانم خوش نواست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,849 · ganjoor 41,065
  27. 27
    تیره‌بختی خال روی عاجزیست / بر زمین‌ گر سایه باشد خوش ‌اداست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,978 · ganjoor 41,075
  28. 28
    خوش باش‌که در میکدهٔ نشئهٔ تحقیق / مینایی اگر هست همان رنگ شراب است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اباست
    شناسه
    bayt 5,081 · ganjoor 41,083
  29. 29
    ز گرد هستی اگر پاک گشته‌ای خوش باش / که حسن جلوه‌فروش است تا صفا اینجاست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ااینجاست
    شناسه
    bayt 5,182 · ganjoor 41,092
  30. 30
    خوش آنکه سایه‌صفت محو آفتاب شویم / که سخت نامه سیاهیم و عفوها اینجاست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ااینجاست
    شناسه
    bayt 5,188 · ganjoor 41,092

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه