گر کنی با موج خونم همزبان شمشیر را
گر کنی با موج خونم همزبان شمشیر را
میکشم در جوهر از رگهای جان شمشیر را
гаракани бо мавҷ хонам ҳамазабон шамашир ро
мӣ-кашм дар ҷуҳар аз рагаҳой ҷон шамашир ро
میدهد طرز خرم فتنه پیکر قامتت
پیچ وتاب جوهر از موی میان شمشیر را
мӣ-даҳад тарз харм фитна пикар қоматат
пич ватоб ҷуҳар аз мавай мион шамашир ро
از خم ابروی خونریزتو هر جا دم زند
عرض جوهر میشود مهر زبان شمشیر را
аз хам абаравай хонаризату ҳар ҷо дам занд
ъарз ҷуҳар мӣ-шуд маҳар забон шамашир ро
ای فغان بگذر ز چرخ و لامکان تسخیر باش
چند در زیر سپر کردن نهان شمشیر را
эй фағон багазар з чарх ва ломакон тасахир бош
чанд дар зир сапар кардан наҳон шамашир ро
جوهرتجرید قطع الفت خویش است وبس
بر سر خود میتوان کرد امتحان شمشیر را
ҷуҳартаҷарид қатаъ алафт хеш аст вабас
бар сар худ мӣ-тавон кард аматаҳон шамашир ро
علم در هر طبع سامان بخش استعداد اوست
تا به خون بردهست جوهر موکشان شمشیر را
ъалм дар ҳар табаъ сомон бахаш асатаъадод аваст
то ба хон барда-ст ҷуҳар мукашон шамашир ро
گر امان خواهی زگردون سربهجیب خاک دزد
ورنه رحمی نیست بر عریانتنان شمشیر را
гар амон хоҳи загардун сараба-ҷиб хок дазд
варна раҳами нест бар ъарион-танон шамашир ро
دستگاه آیینهٔ بیباکی بدگوهر است
میکند آب اینقدر آتش عنان شمشیر را
дастаго оина бибоки бадагуҳар аст
мекунад об айанқадар оташ ъанон шамашир ро
خون صیدم از ضعیفی یک چکیدنوار نیست
شرم میترسم کند آب روان شمشیر را
хон сидам аз заъифи як чакидан-вор нест
шарм мӣ-тарсам канд об равон шамашир ро
اینقدر ابروی خوبان گوشهگیریها نداشت
کرد بیدل فکر صید من کمان شمشیر را
айанқадар абаравай хобон гуша-гириҳо ндошт
кард бидел факар сид ман-камон шамашир ро
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- موج
- برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- دم
- نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.
- شرم
- حیا و آزرم؛ پروای درونی در برابرِ معشوق و حق.
- عرض
- ویژگی ناپایدار شیء؛ در برابر جوهر و ذات.
- زبان
- عضوِ گفتار؛ ابزارِ بیان و گاه حجابِ معنای نهفته.
- جوهر
- ذات و بنیاد شیء؛ چیزی که قائم به خود دانسته میشود.
- خم
- خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
- فکر
- اندیشه؛ تأمل و سیرِ ذهن، گاه دامِ راهِ دل.
- طبع
- سرشت و خوی؛ مزاجِ درون و قریحهٔ شاعرانهٔ جان.
- سامان
- سروسامان و نظم؛ آسایش و قرارِ کار، که عاشق فاقدِ آن است.