دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1153

بر رمز کارگاه ازل کیست وارسد

وزن مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه ارسددشواری دشوار

ما خود نمی‌رسیم مگر عجز ما رسد

هر شیوه‌ای کمین‌گر ایجاد رتبه‌ای‌ست

شکل غبار ناشده‌کی بر هوا رسد

فهم شباب قابل تحقیق ضعف نیست

پیری‌ست فطرتی که به قد دوتا رسد

ما را چو شمع کشته اگر اوج بینش است

کم نیست ا-‌بنکه سعی نگه تا به پا رسد

در وادیی که منزل و ره جمله رفتنی‌ست

اندیشه رفته است ز خود تا کجا رسد

آیینه را به قسمت حیرت قناعتی‌ست

زین جوش خون بس است که رنگی به ما رسد

تا گرد ما و من به هوا نیست پر فشان

بیدل به کنه ذره رسیدن کرا رسد

مفاهیمِ این غزل

هوا آیینه غبار / سایه فکر / معنی پا / قدم / راه عدم/هستی

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
غبار: گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
حیرت: سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمی‌ماند.
سعی: کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
گرد: غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
عجز: ناتوانی و درماندگی؛ فروتنیِ بنده در برابرِ حق.
نگه: نگاه و نظر؛ تجلیِ معشوق و سرچشمهٔ شور و گرفتاری.
هوا: هوای جو یا هوسِ نفس؛ آرزو، میل و عشقِ سوزان.
تحقیق: جست‌وجوی حقیقت؛ شناختِ ژرف و یقینیِ معنا در برابرِ تقلید.
جوش: غلیان و فوران؛ نمادِ شورِ درونی و بی‌قراریِ عشق.
رنگی: رنگین و رنگ‌دار؛ نمادِ فریب و ناپایداریِ ظاهرِ جهان.
منزل: جایگاهِ فرود؛ نمادِ مقصد، مقامِ سلوک و مرحلهٔ راه.

غزل‌های مرتبط

غزل 1856
ای هستی تو وضع درنگ غزل 956
تا کاتب ایجادم نقش م غزل 2316
تا حسرت سر منزل او ب غزل 2427
آگهی تا کی کند روشن غزل 1973
ازکتاب آرزو بابی دگر غزل 481
اوگفتن ما وتو به هر

خوانش و منبع در گنجور ↗