→ دیوانِ بیدل دهلوی

وضع

335 بیت · 335 مصراع · 316 غزل

تعریف

vaz

وضع در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با وضع شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: حالت و رفتار؛ هیئت و شیوهٔ بودن در جهان. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 335 مصراع، 335 بیت و 316 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: وضع (335). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    آرزو خون‌گشتهٔ نیرنگ وضع نازکیست / غمزه درد دور باش و جلوه می‌گوید بیا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 48 · ganjoor 40,636
  2. 2
    اگربااین نگونی هاست خوان جود سرپوشش / ز وضع تاج برکشکول می‌گریدگدا اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ااینجا
    شناسه
    bayt 117 · ganjoor 40,643
  3. 3
    درین صحرا، به وضع خضر، باید زندگی‌ کردن / نگردد گم، کسی کز مردمان پنهان شود پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انشودپیدا
    شناسه
    bayt 317 · ganjoor 40,659
  4. 4
    شاهد وضع برودتکدهٔ هستی بود / پوستینی که شد از پیکر اخگر پیدا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رپیدا
    شناسه
    bayt 324 · ganjoor 40,660
  5. 5
    دل از سعی امل بر وضع آرامیده می‌لرزد / مبادا دوربینی جاده سازد منزل ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لمارا
    شناسه
    bayt 543 · ganjoor 40,680
  6. 6
    ز آب زندگی تا بگذرد تشویش رعنایی / خم وضع ادب پل کرد دوش و گردن ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نمارا
    شناسه
    bayt 569 · ganjoor 40,682
  7. 7
    ماه نو منفعل وضع غرور است اینجا / گر به افلاک برآیی که نگونسار برآ
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اربرا
    شناسه
    bayt 686 · ganjoor 40,695
  8. 8
    زینت هرکس به قدر اقتضای وضع اوست / قبضه داند بر سر خود به ز افسر تیغ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رتیغرا
    شناسه
    bayt 1,051 · ganjoor 40,728
  9. 9
    مه شد هزار بار هلال و هلال بدر / دیدیم وضع عالم نقص وکمال را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    الرا
    شناسه
    bayt 1,159 · ganjoor 40,737
  10. 10
    حوادث‌کج سرشتان را نبخشد وضع همواری / بود مشکل‌کشاکش ازکمان بیرون برد خم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    مرا
    شناسه
    bayt 1,176 · ganjoor 40,739
  11. 11
    عرض معنی دیگر و اظهار صورت ‌دیگر است / بیدل از آیینه نتوان ساخت وضع جام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,232 · ganjoor 40,743
  12. 12
    در این گلشن تسلی داد وضع سرو و شمشادم / که یک مصرع بلند آوازه دارد طبع موزون را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ونرا
    شناسه
    bayt 1,578 · ganjoor 40,774
  13. 13
    ناقص نبرد صرفه ز تقلیدکاملان / وضع‌گوهر طلسم‌گداز است ژاله را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    الهرا
    شناسه
    bayt 1,802 · ganjoor 40,794
  14. 14
    عالمی را انفعال وضع بیکاری گداخت / ناخن سرخاری دل‌ها مگردان شانه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهرا
    شناسه
    bayt 1,814 · ganjoor 40,795
  15. 15
    قناعت پیشه‌ای هشدارکاین حرص غنادشمن / کمینگاه هوسها کرده وضع بی‌سؤالی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    الیرا
    شناسه
    bayt 1,862 · ganjoor 40,799
  16. 16
    عیان است ازشکست رنگ ما وضع پریشانی / چه لازم شانه‌کردن طرهٔ آشفته حالی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    الیرا
    شناسه
    bayt 1,881 · ganjoor 40,801
  17. 17
    خلق بر وضع‌ جنون محو نظردوختن است / آنقدر چاک مزن جامهٔ عریانی را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,929 · ganjoor 40,805
  18. 18
    به جای استخوان از پیکر اینجا تیر می‌‌روید / سراغ عافیت‌ِ کو وضعِ جوشن‌پوشِ ماهی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    وشماهیرا
    شناسه
    bayt 1,948 · ganjoor 40,807
  19. 19
    طریق امن سرکن وضع بیکاری غنیمت‌دان / که خار از دور می‌بوسدکف پاک حنایی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اییرا
    شناسه
    bayt 1,961 · ganjoor 40,808
  20. 20
    ایجاد ظرف‌کم چقدر ننگ فطرت است / تر شد جبین بحر ز وضع حباب ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ابما
    شناسه
    bayt 2,055 · ganjoor 40,817
  21. 21
    عالمی در حسرت وضع عبارت مرده است / معنی ما کیست تا فهمد ز دیوان شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,324 · ganjoor 40,840
  22. 22
    عمری‌ست درادبکدهٔ وضع خامشی / از ناله انتقام اثر می‌کشیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رمیکشیمما
    شناسه
    bayt 2,562 · ganjoor 40,862
  23. 23
    حیرت ما ازدرشتیهای وضع عالم است / دهرتاکهسار شد آیینه می‌جوشیم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وشیمما
    شناسه
    bayt 2,569 · ganjoor 40,863
  24. 24
    وضع خموش ما ز سخن دلنشین‌تر است / با تیر احتیاج ندارد گمان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,655 · ganjoor 40,870
  25. 25
    کو خامشی‌ که شانه‌کش مدعا شود / آشفته است‌ طرهٔ وضع بیان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,675 · ganjoor 40,871
  26. 26
    بیدل به وضع خلق محال است زیستن / بیگانگی اگر نشود آشنای ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ایما
    شناسه
    bayt 2,831 · ganjoor 40,886
  27. 27
    از بس‌که خوگرفتهٔ وضع ملامتیم / جزرنگ نیست‌گرشکندکس به روی ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ویما
    شناسه
    bayt 2,877 · ganjoor 40,891
  28. 28
    باهمه وضع پیش و پس نیست‌کسی خلاف‌کس / زشتی ما نمود وبس آینه را عدوی ما
    وزن
    مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون)
    قافیه
    ویما
    شناسه
    bayt 2,881 · ganjoor 40,892
  29. 29
    نازکدلان این بزم آمادهٔ شکستند / از وضع پنبه زنهار مشکن‌کلاه مینا
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    اهمینا
    شناسه
    bayt 3,038 · ganjoor 40,906
  30. 30
    تا بود ممکن به وضع خلق باید ساختن / آدمیت پیش نتوان برد با نسناس‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اسها
    شناسه
    bayt 3,249 · ganjoor 40,924

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه