→ دیوانِ بیدل دهلوی

کلفت

177 بیت · 177 مصراع · 158 غزل

تعریف

kelfat

کلفت در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با کلفت شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: رنج و اندوهِ خاطر؛ کدورت و تیرگیِ دل. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 177 مصراع، 177 بیت و 158 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: کلفت (177). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    بیدل ز بس سراسر این دشت کلفت است / جز گرد برنخاست به هرجا زدیم پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ازدیمپا
    شناسه
    bayt 103 · ganjoor 40,641
  2. 2
    به تدبیر دگر نتوان ز داغ کلفت آسودن / مگر آبی زند خاکستر ما آتش ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 418 · ganjoor 40,668
  3. 3
    کسی تا چند بیدل کلفت تعمیر بردارد / فشار بام و در از خانه بیرون می‌کند ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ونمیکندمارا
    شناسه
    bayt 532 · ganjoor 40,678
  4. 4
    دوام‌کلفت دل آرزو نخواهی کرد / در آینه دو نفس دیده‌اند دنیا را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سدیدهانددنیارا
    شناسه
    bayt 632 · ganjoor 40,691
  5. 5
    بیدل تمیزت این‌قدر افسون کلفت است / از خویش آنقدر که ببالد نظر برآ
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ربرا
    شناسه
    bayt 677 · ganjoor 40,694
  6. 6
    کلفت دل دانه را از خاک بیرون می‌کشد / هرقدر بر خویشتن تنگی ازین منزل برآ
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لبرا
    شناسه
    bayt 698 · ganjoor 40,696
  7. 7
    عشرتی‌گر نیست می‌باید به کُلفَت ساختن / دُرد هم‌ صاف است بهر سرخوشی‌ مخمور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 887 · ganjoor 40,713
  8. 8
    جسم کلفت‌خیز در زندان تعمیرت گداخت / از شکستن قفل‌کن این خانهٔ دلگیر را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یررا
    شناسه
    bayt 925 · ganjoor 40,716
  9. 9
    چو تخم اشک به‌کلفت سرشته‌اند مرا / به ناامیدی جاوید گشته‌اند مرا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    شتهاندمرا
    شناسه
    bayt 1,296 · ganjoor 40,750
  10. 10
    خرد از کلفت اسباب‌، آزادی نمی‌خواهد / مگر شور جنون گوید که دستارت ز سر بگشا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ربگشا
    شناسه
    bayt 1,978 · ganjoor 40,810
  11. 11
    رفع‌کلفت از مزاج تیره‌بختان مشکل است / همچو داغ لاله شام بی‌سحر داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,492 · ganjoor 40,855
  12. 12
    زندگی طعمهٔ کلفت‌ گردید / رشته‌ها خورده‌گره خوردن ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)
    قافیه
    نما
    شناسه
    bayt 2,631 · ganjoor 40,868
  13. 13
    با دستگاه عشرت پر توام است‌کلفت / چشم تری نشسته‌شت بر قاه‌قاه مینا
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    اهمینا
    شناسه
    bayt 3,036 · ganjoor 40,906
  14. 14
    چو اشک از کلفت پندار هستی در گره بودم / چکیدم‌ ناگه از چشم خود و حل‌ گشت مشکل‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لها
    شناسه
    bayt 3,276 · ganjoor 40,927
  15. 15
    زیر چرخ آثار کلفت ناکجا خواهی شمرد / شیشهٔ ساعت پر است ز گرد ماه و سال‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    الها
    شناسه
    bayt 3,300 · ganjoor 40,929
  16. 16
    آتشم از بیم افسردن همان در سنگ ماند / رهزن آغاز من شد کلفت انجام‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امها
    شناسه
    bayt 3,309 · ganjoor 40,930
  17. 17
    کسی یارب مباد افسردهٔ نیرنگ خودداری / شرارم شنگ شد از کلفت صبرآزمایی‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اییها
    شناسه
    bayt 3,607 · ganjoor 40,957
  18. 18
    خانه داری داغ کلفت می‌کند وارسته را / در دل آیینه بیدل سر به سر زنگ است آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگاستاب
    شناسه
    bayt 3,934 · ganjoor 40,985
  19. 19
    اعتبارت هرقدر بیش است‌کلفت بیشتر / تیرگی بالد ز دریا چون فزون می‌گردد آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ونمیگردداب
    شناسه
    bayt 4,037 · ganjoor 40,994
  20. 20
    به رفع‌کلفت هر آفتی‌ست تدبیری / گر آتشی به دل افتد زدیده آب طلب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ابطلب
    شناسه
    bayt 4,312 · ganjoor 41,019
  21. 21
    هستی‌کلفت قفس نیست صفابخش‌کس / در سر راه نفس آینه بخت‌ آزماست
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,835 · ganjoor 41,064
  22. 22
    سجده تعلیم است عجز نارساییهای شوق / چین‌ کلفت بر جبینم نقش محراب دعاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,865 · ganjoor 41,067
  23. 23
    تا نفس باقی است دردل ر‌نگ‌کلفت مضمراست / آب این آیینه‌ها یکسرکدورت‌پرور است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,295 · ganjoor 41,102
  24. 24
    دستگاه‌کلفت دل نیست جز عرض‌کمال / چشمهٔ آیینه‌گر خاشاک درد جوهر است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,299 · ganjoor 41,102
  25. 25
    بیدل از حال دل‌کلفت نصیب ما مپرس / وای برآیینه‌ای‌کان رانفس روشنگر است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,306 · ganjoor 41,102
  26. 26
    طینت راست‌روان‌کلفت تلخی نکشد / گره نی لب چسبیده ذوق شکر است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,354 · ganjoor 41,106
  27. 27
    بیدل از کلفت شکست منال / بزم هستی دکان شیشه‌گر است
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,385 · ganjoor 41,108
  28. 28
    عشرت موهوم هستی‌کلفت دنیا بس است / رنگ این‌گلزار خون‌گردیدن دلها بس است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابساست
    شناسه
    bayt 5,544 · ganjoor 41,123
  29. 29
    غبار کلفت ازین مهمانسرا نرود / که طبع خلق فضول و زمانه قلاش است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اشاست
    شناسه
    bayt 5,611 · ganjoor 41,131
  30. 30
    کلفت واماندگی شد برق بنیاد چنار / با وجود بی‌بریها پای درگل آتش است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    لاتشاست
    شناسه
    bayt 5,634 · ganjoor 41,133

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه