→ دیوانِ بیدل دهلوی

قطع

158 بیت · 158 مصراع · 154 غزل

تعریف

qat

قطع در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با قطع شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: بریدن و پایان؛ نیز پیمودنِ راه و طیِ منزل. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 158 مصراع، 158 بیت و 154 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: قطع (158). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    راه عدم به سعی نفس قطع می‌کنیم / افکنده‌ایم بار خود از دوش نقش پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    وشنقشپا
    شناسه
    bayt 73 · ganjoor 40,639
  2. 2
    صبح پیری اثر قطع امید است اینجا / تار و پود کفنت موی سفید است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یداستاینجا
    شناسه
    bayt 154 · ganjoor 40,646
  3. 3
    بلند و پست، خار راه عجز ما نمی‌گردد / به پهلو قطع سازد سایه چندین کوه و صحرا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 411 · ganjoor 40,667
  4. 4
    چه دشت و در‌ که نکردیم قطع درپی فرصت / کسی نداد سراغ آهوی رمیدهٔ ما را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    یدهٔمارا
    شناسه
    bayt 587 · ganjoor 40,687
  5. 5
    نگشوده‌مژگان چون شرر از خویش‌کن قطع نظر / زین یک دو دم زحمتکش جامی و آغازی چرا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    ازیچرا
    شناسه
    bayt 792 · ganjoor 40,705
  6. 6
    بر امید وصل مشکل نیست قطع زندگی / شوقِ منزل می‌کند نزدیک‌، راه دور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 905 · ganjoor 40,714
  7. 7
    آنقدریأسم شکست‌آخرکه چون بنیادرنگ / قطع‌کرد آب وگل من الفت تعمیررا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یررا
    شناسه
    bayt 917 · ganjoor 40,715
  8. 8
    جوهرتجرید قطع الفت خویش است وبس / بر سر خود می‌توان‌کرد امتحان شمشیر را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشمشیررا
    شناسه
    bayt 961 · ganjoor 40,719
  9. 9
    تا مگر یکباره‌گردد قطع راه هستی‌ام / چون دم مقراض می‌خواهم دو پیکر تیغ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رتیغرا
    شناسه
    bayt 1,062 · ganjoor 40,729
  10. 10
    نفس در قطع راه عمر عذر لنگ می‌ / نصیحت پیشرو باشد به وقت‌کارکاهل را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,145 · ganjoor 40,736
  11. 11
    بیدل چو خَزَف سهل بود گوهر بی‌آب / از دیدهٔ تَر قطع مکن نسبت نم را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    مرا
    شناسه
    bayt 1,174 · ganjoor 40,738
  12. 12
    ز جرأت قطع‌کن‌گر مرد میدانگاه تسلیمی / که تیغ اینجا برشها می‌شمارد ریزش دم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    مرا
    شناسه
    bayt 1,177 · ganjoor 40,739
  13. 13
    دوری مقصد به قدر دستگاه جستجوست / قطع‌کن وهم و خیال قاصد وپیغام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,225 · ganjoor 40,743
  14. 14
    بود ساز تجرد لازم قطع تعلق‌ها / برش رد به عرض بی‌نیامی تیغ عریان را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,498 · ganjoor 40,767
  15. 15
    یأس پیری قطع‌کرد از ما امید زندگی / بسکه خم‌گشتیم افتاد از سر ما بار ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارما
    شناسه
    bayt 2,179 · ganjoor 40,827
  16. 16
    زندگی موضوع اضدادست صلح اینجا کجاست / با نفس باقیست تا قطع نفس پرخاش ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اشما
    شناسه
    bayt 2,300 · ganjoor 40,838
  17. 17
    بستر و بالین من عمریست قطع راحت است / بر دم شمشیر زد خوابم ز مژگان شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,322 · ganjoor 40,840
  18. 18
    درتپش آباد دل قطع نفس می‌کنیم / نیست ز منزل برون جاده و فرسنگ ما
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    نگما
    شناسه
    bayt 2,369 · ganjoor 40,845
  19. 19
    نسبت محویت از ما قطع‌کردن مشکل است / حسن تا آیینه دارد حیرت آبادیم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادیمما
    شناسه
    bayt 2,453 · ganjoor 40,852
  20. 20
    آنقدر فرصت‌کمین قطع الفتها نه‌ایم / عمر صبحیم از نفس تیغ دو دم داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    مداریمما
    شناسه
    bayt 2,527 · ganjoor 40,859
  21. 21
    ما معنی مسلسلِ زلفِ تو خوانده‌ایم / مشکل‌ که مرگ قطع‌ کند داستانِ ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,705 · ganjoor 40,874
  22. 22
    دل از تعلق اسباب قطع راحت‌کرد / نفس به ناله‌کشید از قفس تراشی ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اشیما
    شناسه
    bayt 2,862 · ganjoor 40,890
  23. 23
    سخت دشوار است قطع راه اقلیم عدم / همچو پیک عمر باید از نفس زد گام‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امها
    شناسه
    bayt 3,324 · ganjoor 40,931
  24. 24
    ز قطعِ الفت دل‌ها حسود آسوده ننشیند / شود خمیازهٔ مقراض افزون در بریدن‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنها
    شناسه
    bayt 3,438 · ganjoor 40,941
  25. 25
    به سر بردیم در شغل تأسف مدت هستی / رهی کردیم چون مقراض قطع از لب گزیدن‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنها
    شناسه
    bayt 3,448 · ganjoor 40,942
  26. 26
    نا توانی قطع‌کن بیدل ز ابنای زمان / آشنای‌کس نگردند این حیا بیگانه‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهها
    شناسه
    bayt 3,508 · ganjoor 40,947
  27. 27
    راهی به درد بی‌اثری قطع‌کرده‌ایم / همچون سپندم آبله دارد فغان به لب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انبهلب
    شناسه
    bayt 4,334 · ganjoor 41,021
  28. 28
    رم فرصت سبب قطع امید است اینجا / تار سازم ز پریشانی این نغمه گسیخت
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یخت
    شناسه
    bayt 4,437 · ganjoor 41,030
  29. 29
    قطع سررشتهٔ پرواز طلب نتوان‌کرد / بال اگر سلسله کوتاه کند ناله‌ رساست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,794 · ganjoor 41,061
  30. 30
    قطع اوهام تعلق آنقدر مشکل نبود / آه از دل نالهٔ تیغ آزمایی برنخاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اییبرنخاست
    شناسه
    bayt 5,222 · ganjoor 41,095

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه